Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Əhli sünnə vəl-camaat axirət gününə etiqad edər və inanarlar. Bunun mənası da qiyamət gününə uca Allahın kitabında, Rəsulunun da (sünnəsində) ölümdən sonrasından etibarən cənnətliklər cənnətə, cəhənnəmliklər də cəhənnəmə girəcəyi zamana qədər meydana gələcək şeylərə dair vermiş olduqları xəbərlərin bütününə və qiyamət gününə tam təsdiq və əskiksiz inanmaqdır.
Uca Allah, Kitabı Kərimində axirət gününü vurğulu bir şəkildə çox haqqında danışılan etmiş, hər yerdə onu dilə gətirməyə əhəmiyyət vermiş, hər bir münasibətlə ona diqqət çəkmiş, reallaşacağını qəti ifadələrlə vurğulamış, onu çox xatırlatmış, axirət gününə iman ilə Allaha iman etməyi bir-birinə bağlı olaraq zikr etmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır: "Onlar sənə endirilənə də səndən əvvəl endirilənə də iman edərlər. Onlar axirətə də şübhə etmədən inanarlar." (əl-Bəqərə, 2/4)
Əhli sünnə vəl-camaat qiyamətin qopma zamanının Allah tərəfindən bilindiyinə, Allahdan başqa kimsənin onu bilmədiyinə inanarlar. Uca Allah belə buyurmaqdadır: "Saatin (qiyamətin nə vaxt qopacağının) elmi şübhəsiz Allahın indindedir." (Lukman, 31/34)
Uca Allah qiyamətin qopma zamanını qullarından gizli tutmuş olmaqla birlikdə qopmasının artıq yaxınlaşdığına dəlalət edən bəzi əməra, əlamət və şərtlər etmişdir.
Əhli sünnə vəl-camaat ayrıca qiyamətin qopacağının əlamətləri olan kiçik və böyük əlamətlərinin bütününə inanarlar. Çünki bunlar da axirətə imanın əhatəsi içərisindədirlər.
Qiyamətin Kiçik Əlamətləri:
Bunlar qiyamətdən olduqca uzun zaman əvvəl ortaya çıxan əlamətlərdir. Bunlar alışılan növdən olarlar. Kimiləri də böyük əlamətlərlə birlikdə də ortaya çıxa bilər. Qiyamətin kiçik əlamətləri olduqca çoxdur. Bunlardan səhih olaraq məlumatı çatanların bir hissəsini xatırladaq:
Peyğəmbərimiz Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləmin göndərilməsi, onunla nübuvvet və risalətin sona çatması, vəfat etməsi, Beytu'l-Makdis'in fəth edilməsi, fitnələrin ortaya çıxması, yəhudi və xristianlar kimi keçmiş ümmətlərin izindən gedilməsi, dəccalların və peyğəmbərlik iddiasında apılanların ortaya çıxması.
Rəsulullah, -sallallahu əleyhi və səlləm- haqqında hədis uydurulması, sünnəsinin rədd edilməsi, yalanın artması, xəbərlərin nəql edilməsində işin möhkəm tutulmaması, elmin qaldırılması və kiçik kəslərdə elm axtarış cəhətinə gedilməsi, cahillik və fəsadın ortaya çıxması, salehlərin getməsi, İslamın ilmiklerinin tək-tək həll edilməsi, sair ümmətlərin Məhəmməd -sallahu əleyhi və səlləmin əleyhinə bir-birlərini çağırmaları, sonra da İslamın və müsəlmanların garib olmaları
Öldürmənin çoxalması, bəla və çətinliklərin çoxluğundan ötəri ölümün xahiş edilər hala gəlməsi, qəbirdəkilərə gıbta edilməsi, bəlaların şiddəti səbəbindən adamın ölmüş birinin yerində olmağı xahiş etməsi, ani ölümlərin, zəlzələ və xəstəliklər səbəbindən ölümlərin çoxalması, kişilərin ədəd tərəfindən azalıb qadınların çoxalması, çılpaqmış kimi geyinib çıxmaları, yollarda dahi zinanın yayılması, insanları çubuqla döyən polis və bənzəri güclərin zalımlara köməkçi olmaları.
Çalğıçılığın, içkinin, zinanın, faizin, ipək geyinmənin ortaya çıxması, bunların halal qəbul edilməsi, yerin dibinə keçən quru parçalarının, insanların surətlərinin dəyişməsinin və böhtanların çıxması.
Əmanətə riayət edilməməsi, ehil olmayanların iş başına gətirilmələri, insanların ayaq dəstəsindən olanlarının liderlik etmələri, alçaq kəslərin, xeyirli kəslərin üstünə çıxmaları, nökərin əfəndisini doğurması, yüksək bina etməklə yarışılması, məscidlərin bəzəkli püslü olmasıyla insanların öğünmeleri, bütlərə ibadət edilənə və ümmət arasında şirk ortaya çıxana qədər zamanın dəyişikliyə uğraması.
Yalnız tanış kəslərə səlam verilməsi, ticarətin çoxalması, bazarların bir-birinə çox yaxın olması, insanların əllərində xeyli çox malın tapılmasına baxmayaraq şükr edilməməsi, çox xəsislik göstərilməsi, yalan şahidliyin çoxalması, haqq şahidliyin gizlənməsi, həyasızlığın ortaya çıxması, düşmənliklərin, nifrətləşmələrin, kin tutmaların, qohumluq bağının kəsilməsinin və pis qonşuluq əlaqəsinin başgöstermesi
Zamanın yaxınlaşması, zamanın bərəkətinin azalması, ayparaların qalın görünməsi, qapqaranlıq gecə parçaları kimi fitnələrin ortaya çıxması, insanların bir-birinə xariciləşməsi, İslamın təşviq etdiyi sünnələrə diqqət edilməməsi, yaşlıların gənclərə bənzəməyə çalışması.
Yırtıcı heyvanların, cansız varlıqların insanlarla danışması, altından bir dağ arxasında Firatın suyunun çəkilməği, möminin gördüyü yuxunun doğru çıxması.
Rəsulullah -sallallahu əleyhi və səlləmin Mədinə"si isə pislikləri çölə atan bir şəhərdir. Orada yalnız təqva sahibi saleh kəslərin qalması, Ərəb yarımadasının təkrar yamyaşıl bağçalara və çaylara çevrilməsi, insanların özünə itaət edəcəkləri Kahtan qəbiləsindən bir adamın ortaya çıxması.
Rumların çoxalması və müsəlmanlarla döyüşmələri, müsəlmanların daş və ağac: "Ey müsəlman! İşdə bir yəhudi, gəl onu öldür" deyəcək şəkildə yəhudilərlə döyüşmələri (Buxari rəvayət etmişdir.)
Kostantiniye (İstanbul) necə fəth edildisə, Roma da fəth edilmədikcə qiyamət qopmayacaq
Və daha başqa səhih hədislərlə sabit olmuş xeyli çox əlamət də vardır.
Qiyamətin Böyük Əlamətləri:
Bunlar qiyamətin yaxınlaşdığının dəlilidirlər. Bu əlamətlər ortaya çıxdığı təqdirdə qiyamət də onların dərhal sonra olar. Əhli sünnə, Peyğəmbər -sallahu əleyhi və səlləmdən gəldiyi şəkildə bu əlamətlərə inanarlar. Bəziləri:
Mehdinin ortaya çıxması, Mehdinin adı Məhəmməd b. Abdullah olub, Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin Əhli beytindəndir. O şərq tərəfindən ortaya çıxacaq, yeddi il hökmdarlıq edəcək. Əvvəllər zülm və haqsızlıqla dolub daşan yer üzünü ədalətlə dolduracaq. Ümmət onun dövründə heç bir şəkildə görmədiyi nemətlərə qovuşacaq. Yer bitkilərini, məhsullarını çıxardacaq, səma yağış yağdıracaq, mal saysız hesabsız olaraq veriləcək.
Məsih, Dəccalın ortaya çıxması, Məryəm oğulu İsa Məsih -əleyhissalamın Şamın şərq tərəfində əl-Menaretu'l-Beyda'nın yaxınlarında enməsi, İsa Məsih, Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləmin şəriəti ilə hökm edən və onunla əməl edən biri olaraq enəcək, Dəccalı öldürəcək və yer üzündə İslam ilə hökm edəcək. O haqq üzrə döyüşən və Dəccal ilə döyüşmək üzrə toplanmış olan köməyə məzhər (Taife-i Mənsura) seqmentin üzərinə enəcək, namazın qılınacağı vaxt enəcəyi zaman da bu seqmentin komandiri arxasında namaz qılacaq.
Ye'cuc ilə Me'cuc'un çıxması, biri şərqdə, biri qərbdə, biri də Ərəb yarımadasında üç quru parçasının yerin dibinə keçməsi, Duxan (duman)ın çıxması, günəşin qərbdən doğulması, Dabbetu'l-arz'ın çıxıb insanlarla danışması və insanları önünə qatıb sürəcək böyük bir atəşin ortaya çıxması.
Əhli sünnə vəl-camaat Allah və Rəsulunun xəbər vermiş olduğu, ölümdən sonra ortaya çıxan bütün qeybi hadisələrə də inanarlar: Ölüm sekeratı, ölüm mələklərinin hazır olması, möminin Rəbbinə qovuşması səbəbindən sevinməsi, ölüm əsnasında şeytanın tapılması, ölüm əsnasında kafirin imanının qəbul edilməyişi, Bərzah aləmi, qəbir neməti, əzabı və fitnəsi (sualı), mələklərin sorğulaması, şəhidlərin Rəbləri nezdində diri olub ruzi verildirildikləri, bəxtiyar kəslərin ruhlarının nemət görüb, bədbəxt kəslərin ruhlarının isə əzab gördüklərinə inanılması kimi.
Əhli sünnə vəl-camaat ayrıca hayy və Qəyyim olan Allahın, həyatı və həyat sahiblərini yox edəcəyi böyük qiyamətin reallaşacağı günə də iman edərlər. Daha sonra uca Allah qulları təkrar dirildəcək, onları qəbirlərindən qaldıracaq, sonra da onları hesaba çəkmək üçün hüzurunda dayandıracaq.
Sura üfürülməsinə də iman edərlər. Sura iki dəfə üfürüləcək
Birincisi; Aləmin dəyişikliyə uğrayacağı və nizamının pozulacağı fəza (qorxu və dəhşət) üfürüşüdür. Varlıqların yox olması və huşsuz düşmələri ilə hər şeyin həlak olması bununla olacaq.
İkincisi isə öldükdən sonra dirilib qəbirlərdən qalxıb aləmlərin Rəbbinin hüzurunə dayanılmaq üzrə gəlinməsi üçün reallaşdırılacaq üfürüştür.
Öldükdən sonra dirilişə, qəbirlərdən qalxmağa, uca Allahın qəbirdəkiləri diriltdiyinə də iman edərlər. İnsanlar aləmlərin Rəbbinin hüzurunə çılpaq, paltarsız, sünnəsiz olaraq qalxarlar. Günəş onlara olduqca yaxınlaşacaq, kimisi ağızına qədər tərə gömüləcəq. İlk dirildiləcək və özü üçün yerin yarılaraq üzərindən açılacağı ilk adam Peyğəmbərimiz Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləmdir.
O dəhşətli gündə insanlar ətrafa sovrulan çəyirtkələrmiş kimi tək bir anda qəbirlərindən çıxacaqlar, dəvətçiyə doğru sürətlicə qaçacaqlar. Hər bir hərəkət dinmiş olacaq, qorxunc səssizlik sanki hər kəsi örtəcək. O sırada əməl səhifələri yayılacaq, gizli gizli nə varsa ortaya çıxaracaq, üstü örtülü olan şeylər görünəcək, ürəklərdə gizlənən şeylər ortaya çıxacaq. Qiyamət günündə uca Allah arada bir tərcüməçi tapılmadan qulları ilə danışacaq, hər kəs özünün və atasının adıyla çağırılacaq.
Özündə qulların əməllərinin dartılacağı, iki kefesi olan Mizana, əməl dəftərlərinin açılmasına, kimisinin kitabını sağ tərəfindən, kimisinin sol tərəfindən ya da kürəyinin arxa tərəfindən götürəcəyinə də inanarlar.
Sırat isə cəhənnəm üzərində qurulmuş olacaq. Yaxşılar onun üzərindən keçəcək, günahkarların isə ayağı sürüşəcək.
Cənnət ilə cəhənnəm yaradılmışlar, bu an da vardırlar, əbədi olaraq yox olmazlar. Cənnət muvahhid və təqva sahibləri möminlərin yurdu, cəhənnəm isə müşrik, yəhudi, xristian, münafiq, inkarçı, bütpərəst və kafirlər ilə günahkarların yurdudur. Günahkarların atəşinin sonu gələcəkdir, kafirlərin atəşi isə bitməyəcək, sonu gəlməyəcək. Cənnət əbədi olaraq yox olmayacaq. Allah hər ikisini də məxluqatdan əvvəl yaratmışdır.
Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləmin ümmətinin qiyamət günündə hesaba çəkiləcək ilk ümmət olduğuna, cənnətə girəcək ilk ümmət olduğuna, cənnətliklərin yarısını onların təşkil edəcəklərinə, onlardan yetmişbin adamın hesabsız olaraq cənnətə girəcəklərinə də inanarlar.
Muvahhidlerin əbədi olaraq cəhənnəmdə qalmayacaqlarına inanarlar. Bunlar isə Allaha ortaq qaçmaq xaricində işləmiş olduqları bəzi masiyetler səbəbindən, cəhənnəmə girmiş olan kəslərdir. Çünki cəhənnəmdən çıxmamaq üzrə, cəhənnəmdə əbədi qalacaq olanlar müşriklərdir.
Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin Havzının qiyamət gününün Arasat"ında tapılacağına da inanarlar. Bu Havzın suyu süddən daha ağ, baldan daha şirindir. Qoxusu müşkdən gözəldir, kablarının sayı səmadakı ulduzlar qədərdir. Eni bir aylıq, boyu bir aylıq məsafədir. Ondan bir dəfə içən, bir daha əbədi olaraq susamayacaq. Ancaq din haqqında bidətlər ortaya qoyanlar bundan məhrum ediləcəklər. Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləm- belə buyurmuşdur: "Mənim havzım bir aylıq məsafə qədərdir. Suyu süddən ağdır, qoxusu müşkdən xoşdur. Üzərindəki testilər səmanın ulduzları kimidir, ondan bir dəfə içən bir daha əbədi olaraq susamaz." (Buxari)
Yenə belə buyurmaqdadır: "Sizdən əvvəl Hövzə gedəcək olan mən olacağam. Mənim yanıma gələcək olan oradan içər, oradan bir dəfə içən də əbədi olaraq susamayacaq. Mənim yanıma mənim özlərini tanışım, özlərinin də məni tanışları bəzi kəslər də gələcək, sonra mənimlə onlar arasına maneə qoyulacaq." Bir rəvayətdə də belə deyilməkdədir: "Mən: Onlar bəndəndir deyəcəyəm, mənə: Sən, səndən sonra nələr uydurub, ortaya çıxardıqlarını bilmirsən deyiləcək, bu səfər mən də: Məndən sonra dəyişikliklər ortaya qoyanlar məndən uzaq olsunlar, məndən uzaq olsunlar deyəcəyəm." (Buxari)
Peyğəmbərimizin şəfaətinə və Mövqe-i Mahmudun ona aid olduğuna da iman edərlər. O həm Mevkıfda olan kəslər arasında hökm verilmək üzrə şəfaət edəcək, həm də cənnət əhlinin cənnətə girmələri üçün şəfaətdə olacaq. Rəsulullah -sallallahu əleyhi və səlləm- da cənnətə girəcək ilk adamdır. Əmisi Əbu Talibə də əzabının yüngülləşdirilməsi üçün şəfaətdə olacaq.
Bu üç şəfaət Peyğəmbər -sallahu əleyhi və səlləmə məxsusdur. Ondan başqa heç bir kimsənin bu cür bir şəfaəti yoxdur.
Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin cənnətə girmiş ümmətindən bəzi kəslərinin dərəcələrinin daha yüksək dərəcələrə çıxardılması üçün də şəfaəti olacaq. Cənnətə hesabsız girmiş, ümmətindən bir seqmentə də şəfaətdə tapılacaq.
Yenə O -sallallahu əleyhi və səlləm- yaxşılıqları ilə pislikləri bir-birinə bərabər vəziyyətdə olan kəslərə cənnətə girmələri üçün şəfaətdə tapılacağı kimi, cəhənnəmə aparılmaları əmr edilmiş daha başqa kəslərin də oraya girməmələri üçün şəfaətdə tapılacaq.
Ümmətindən əzabı layiq olmuş kəslərə əzablarının yüngülləşdirilməsi, muvahhid günahkarların cəhənnəmdən çıxardılması üçün də şəfaət edəcək və onun şəfaəti ilə cənnətə girəcəklər.
Bu şəfaətlərdə isə mələklər, peyğəmbərlər, şəhidlər, sıddiklar, salehlər və möminlər də onunla ortaqdırlar. (Yəni onların da bu növdən şəfaətləri olacaq.) Sonra uca Allah cəhənnəm atəşindən hər hansı bir şəfaət ilə deyil də öz lütf və rəhməti ilə bəzi kəsləri də çıxardacaq. Kafirlər üçün isə şəfaət haqqında danışılan olmayacaq. Çünki uca Allah belə buyurmaqdadır: "Artık şəfaət edənlərin şəfaəti onlara fayda verməz." (əl-Muddəssir, 74/48)
Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin bu buyruğunda da ifadə etdiyi üzrə qiyamət günündə möminin əməli də özünə şəfaət edəcək: "Oruc və Quran qiyamət günündə qula şəfaət edəcəklər
Qiyamət günündə ölüm gətiriləcək və Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin bu buyruğunda xəbər verdiyi üzrə boğazlanılacaq:
"Cənnət əhli cənnətə, cəhənnəmliklər də cəhənnəmə girdikdən sonra ölüm gətiriləcək və nəhayət cənnət ilə cəhənnəm arasında buraxılacaq, sonra da kəsiləcək. Daha sonra bir münadi belə səslənəcək: Ey cənnətliklər! Artıq ölüm yoxdur və ey cəhənnəmliklər artıq ölüm yoxdur. Bunun üzərinə cənnətliklərin sevinclərinə sevinc qatılar, cəhənnəmliklərin kədərlərinə də kədər qatılar." (Müslim)
7 Nisan 2010 Çarşamba
MÜSƏLMANIN PEYĞƏMBƏRLƏRƏ İMAN MÖVZUSUNDA ƏQİDƏSİ
Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Müsəlmanın peyğəmbərlərə iman xüsusundakı əqidəsi isə ; uca Allahın qullarına müjdəçilər və xəbərdarlıqçılar olmaq üzrə, insanları hidayətə çatdırmaq və qaranlıqlardan çıxardıb, nura çatdırmaq üçün haqq dinə dəvət edən rəsullar və peyğəmbərlər göndərdiyinə qətiliklə inanmalarıdır.
Onların dəvətləri cəmiyyətləri şirk və bütpərəstlikdən qurtarmaq, pozulan əqidələrini və əməllərini təmizləmək için idi. Onlar əsaslandıqları vəzifələrini haqqıyla yerinə yetirdilər və götürdükləri vəhyi olduğu kimi təbliğ etdilər.
Ümmətlərinə səmimiyyətlə öyüd verdilər. Allah yolunda gərəyi kimi cihad etdilər. Düzgünlüklərinə qəti dəlil təşkil edən və açıq-aşkar göz qamaşdıran möcüzələrlə qövmlərinə gəldilər.
İşdə onlardan bir dənəsini olsun inkar edən bir kimsə, uca Allahı və bütün peyğəmbərləri inkar etmiş olar.
Çünki uca Allah belə buyurmaqdadır :
" Şübhə yox ki Allahı və peyğəmbərini inkar edenler,Allahla peygamberlerinin arasını ayırmaq istəyənlər, kiminə inanarıq, kimini inkar edərik deyənlər və beləcə bunun ikisi arasında bir yol tutmağa çalışanlar yoxmu ; işdə onlar gerçək kafirlərin də özləridirlər. Biz o kafirlərə alçaldıcı bir əzab hazırlamışıq. Allah və peyğəmbərlərinə iman edib, onlardan birini digərindən ayırmayanlara isə - Allah - əcrlərini tam olaraq verəcək. Allah bağışlayandır və çox mərhəmət edəndir." ( Nisa /150/152 )
Uca Allah o şərəfli nəbi və rəsulları göndərməsindəki hikməti də belə açıqlamaqdadır :
" Onları Müjdələyici və qorxuducu peyğəmbərlər olaraq göndərdik ki, insanların peyğəmbərlər gəldikdən sonra Allaha qarşı bir bəhanələri olmasın. Allah Əzizdir və Hakimdir." ( Nisa / 165 )
"And olsun ki biz hər ümmət arasında: Allaha ibadət edin və tağutdan qaçının deyə bir peyğəmbər göndərmişik." (Nisa /36 )
Uca Allah, bir çox rəsul və nəbi göndərmişdir. Bəzilərinin adlarını Kitabında yaxud Peyğəmbərinin sünnəsində bizlərə bildirmiş, bəzilərinin də bildirməmişdir :
Qurani Kərimdə adları zikr edilən 25 rəsul və peyğəmbər vardır. Bunların adları belədir : Adəm, İdris, Nuh, Hud, Saleh, İbrahim, Lut, İsmayıl, İshak, Yaqub, Yusuf, Eyyub, Şuayb, Musa, Harun, Zülkifl, Yunus, Davud, Süleyman, İlyas, Elyesa', Zekeriya, Yəhya, İsa və Məhəmməd. Esbat - yəni Yaqub ə.s"in oğulları - toplu olaraq haqqında danışılan etmişdir. Allahın salat və səlamı hamısının üzərinə olsun.
Rəbbimiz onların bir çoxunun hekayəsini kərim kitabında bizlərə izah etmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır :
" And olsun ki Biz, səndən əvvəl də peyğəmbərlər göndərdik. Onlardan kiminin hekayələrini sənə izah etdik, kiminin də hekayələrini sənə izah etmədik... " ( Mömin /78 )
Uca Allah kimi peyğəmbər və rəsulları digərlərinə üstün etmişdir. Ümmət icma ilə rəsulların nəbilərdən üstün olduğunu, bundan sonra da rəsulların öz aralarında fəzilət fərqinin tapıldığını, rəsul və peyğəmbərlərin ən fəzilətlilərinin ulu'l- əzm deyə bilinən Məhəmməd, Nuh, İbrahim, Musa və İsa -Allahın salat və səlamları hamısına olsun- olduğunu qəbul etmişlər.
Ulu'l-azm deyə bilinənlərin ən fəzilətliləri isə İslamın peyğəmbəri, peyğəmbərlərin və rəsulların sonuncusu, aləmlərin Rəbbinin son elçisi Abdullah oğulu Məhəmməd - Allahın salatı, səlamı ona və ailə xalqına olsundur. Şanı uca Allah da belə buyurmaqdadır :" Lakin o Allahın Rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur." (əl-Əhzab, 33/40)
Əhli sünnə vəl-camaat uca Allahın adla haqqında danışılan etdiklərinə də, adlarını zikr etmədiklərinə də, ilkləri olan Adəm -əleyhissalamdan etibarən, sonları, sonuncuları, ən fəzilətliləri olan Peyğəmbərimiz Məhəmməd b. Abdillaha qədər hamısına iman edərlər.
Bütün rəsullara iman mücməl bir imandır. Peyğəmbərimiz Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləmə isə təfsili bir iman ilə inanılar. Bu möminlərin onun gətirmiş olduğu hökmlərdə ətraflı bir şəkildə ona uyğun gəlmələrini tələb edən bir imandır.
Rəsulullah Məhəmməd -sallahu əleyhi və səlləm-:
Rəsulullahın ləqəbi Əbul-Qasım, adı Məhəmməddir. Geriyə doğru sırasıyla atalarının adı belədir: Abdullah, Abdu'l-Muttalib, Haşim, Abdu Menaf, Kusayy, Kilab, Murre, Ka'b, Luey, Ğalib, Fihr, Malik, Nadr, Kinanə, Huzeyme, Müdrikə, İlyas, Mudar, Nizar, Maad və Adnan. Adnan, Allahın peyğəmbəri İbrahim el-Halilin oğulu İsmayılın soyundan gəlir.
Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləm- peyğəmbərlərin (nəbilərin) və rəsulların sonuncusudur. Allahın bütün insanlara göndərdiyi rəsuludur. O Allahın bir quludur, ona ibadət edilməz. Yalanlanması əsla haqqında danışılan olmayan bir rəsuldur, o bütün yaradılmışların ən xeyirlisidir. Ən fəzilətlisi və Allah nezdində ən qiymətliləridir. Dərəcəsi ən yüksək, uca Allaha da ən yaxın olanlarıdır.
O haqq və hidayət ilə insanlara da, cinlərə də göndərilmiş bir peygamberdir. Allah onu aləmlərə bir rəhmət olmaq üzrə göndərmişdir : "Biz səni ancaq aləmlərə bir rəhmət olaraq göndərdik." ( əl-Ənbiya /21/107 )
Ona kitabını endirmiş, dininin əmini etmiş, risalətini təbliğ etməklə vəzifələndirmişdir. Bu risaləti təbliğ barəsində onu yanılmaqdan, səhvə yol verməkdən qorumuşdur. Uca Allah belə buyurmaqdadır: "O, öz hevasından bir söz söyləməz. O bildirilən bir vəhydən başqası deyil." ( ən-Nəcm /53/3-4 )
Onun risalətinə iman edib nubuvvetine şahidlik gətirmədikcə, heç bir qulun imanı səhih ola bilməz. Ona itaət edən cənnətə girər, ona qarşı gəlib üsyan edən cəhənnəmə girər. Uca Allah belə buyurmaqdadır : " Xeyr, Rəbbinə and olsun ki aralarında çıxan anlaşılmazlıqlarda səni hakim edib sonra da verdiyin hökmdən ötəri içlərində heç bir çətinlik eşitmədən tam bir təslimiyyətlə təslim olmadıqca iman etmiş olmazlar." ( ən-Nİsa /34/28 )
Əvvəldən hər bir nəbi (peyğəmbər) xüsusilə öz qövmünə göndərilərkən Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləm- bütün insanlığa peyğəmbər olaraq göndərilmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır:
"Biz səni ancaq bütün insanlar üçün müjdələyici və qorxuducu olaraq göndərdik." (Səba / 34 /28 )
Əhli sünnə vəl-camaat uca Allahın peyğəmbərini açıq-aşkar möcüzələrlə, göz qamaşdırıcı sənədlərlə dəstəkləmiş olduğuna da iman edərlər: Bu möcüzələrdən biri və ən böyüyü ümmətlərin en fasahatlisi, en bəliği və söz ifadəyə gücü ən yüksək olanlarına qarşı Allahın özü ilə meydan oxuduğu Qurani Kərimdir.
Uca Allahın özü ilə peyğəmbərini dəstəkləmiş olduğu Qurandan sonrakı ən böyük möcüzələrdən biri də İsra və Mirac möcüzəsidir.
Əhli sünnə, Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin oyanıqlıq halında ikən ruh və bədəni ilə birlikdə səmaya yüksəldildiyinə iman edərlər. Bu isə İsra gecəsində reallaşmışdı. Gecə Məscidi Haramdan, Məscidi Axsaya aparıldığı Qurani Kərimin nassı ilə açıqca ifadə edilmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır :
" Qulunu gecə, Məscidi Haramdan ətrafını mübarək etdiyimiz Məscidi Axsaya aparan (Allah) münəzzəhdir. Ona ayələrimizdən bəzisini göstərək deyə. Şübhəsiz ki O eşidəndir, görəndir." (əl-İsra /17 )
Sonra Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləm- səmaya yüksəldilmişdir. Yeddinci səmaya qədər çıxmış, daha sonra da bundan kənara, şanı uca Allahın dilədiyi yüksəkliklərə qədər çıxmışdır. Bura yanında Cənnəti Me'va'nın tapıldığı Sidre-i Müntehadır.
Şanı uca Allah ona verdiyi vəhylər ilə onu təltif etdi, onunla danışdı. Gecə və gündüz boyunca qılınacaq beş vaxt namazı ona əmr etdi. Cənnətə girdi, oranı gördü, cəhənnəmi də gördü, mələkləri də gördü. Cəbrayılı da uca Allahın yaratmış olduğu gerçək surətində gördü. Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin ürəyi gördüklərini yalanlamadı, əksinə başgözüyle gördüklərinin hamısı gerçəyin özü idi.
Bunlar Peyğəmbərə bir təzim, onu digər peyğəmbərlərdən üstün bir şərəfə nail etmək və mövqesinin hər kəsin mövqesinin üstündə olduğunu açıqca ortaya qoymaq üçün olmuşdur.
Sonra Beytu'l-Makdis'e endi və digər peyğəmbərlərə imam olaraq namaz qıldırdı. Daha sonra da dan yeri ağarmadan əvvəl Məkkəyə geri döndü.
Uca Allah da belə buyurmaqdadır : " And olsun ki onu digər bir eniş(en)də görmüşdü. Sidretu'l-Münteha yanında, Cennetu'l-Me'vada onun yanındadır. O vaxt Sidreni bürüyən bürüyürdü. Göz başqa istiqamətə sürüşmədi və aşmadı da. And olsun ki o, Rəbbinin ən böyük ayələrindən bir qisimini görmüşdür." (ən-Nəcm /53/13-18)
Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin digər bəzi möcüzələri :
Uca Allahın peyğəmbərinə nubuvvetinin bir dəlili olmaq üzrə vermiş olduğu olduqca böyük möcüzələrdən biri, İnşiqaqı Qəmər (ayın yarılması) möcüzəsidir. Bu, müşriklər özündən bir möcüzə istəmələri üzərinə Məkkədə reallaşmışdı.
Yeməyin çoxaldılması. Bu da Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin dəfələrlə göstərdiyi bir möcüzədir.
Suyu çoxaltmaq və barmaqları arasından suyun fışqırması, yeməyin təsbeh etməsi. Bunlar da Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin çox görülən möcüzələrindəndir.
Xəstələri yaxşılaşdırmaq və bəzi səhabələrin maddi hər hansı bir dərman olmadan onun əli ilə şəfaya qovuşmaları.
Heyvanların ona qarşı ədəbli və hörmətli davranmaları, ağacların ona boyun əymələri, daşların ona səlam vermələri.
Peyğəmbərə xainlik edən və ona qarşı inadlaşan bəzi kəslərdən təcili olaraq intiqam alınması.
Qeybi xüsusları xəbər verdiyi kimi, özündən uzaq yerlərdə meydana gəlmiş bəzi hadisələri anında xəbər verməsi, hələ meydana gəlməmiş bəzi hadisələri bildirməsi, daha sonradan da onun xəbər verdiyi şəkildə bu hadisələrin reallaşması.
Ümumiyyətlə duasının qəbul edilməsi.
Uca Allahın onu qoruması və düşmənlərinin özünə zərər verməsini önləməsi. Əbu Hureyre -radıyallahu ənhdən belə dediyi rəvayət edilmişdir:
Əbu Cahil: Məhəmməd sizin aranızda yüzünü torpağa qoyur (səcdə edir) mi? deyə soruşdu. Ona: Bəli, deyilincə, belə dedi: Lat və Uzzaya and içərəm, əgər onun belə etdiyini görəcək olsam, heç şübhəsiz ya onun boyuna basaram yaxud onun yüzünü torpağlayarım . Rəsulullah -sallallahu əleyhi və səlləmin namaz qıldığı bir sırada o da çıxıb gəldi, onun boyuna basmaq istədi isə də onun birdən əlləriylə özünü qorumağa çalışaraq, arxasını dönüb qaçmaqda olduğunu gördülər. Ona: Sənə nə olur? deyə soruşduqlarında, bu cavabı verdi: Mənimlə onun arasında içi atəş dolu bir xəndək ilə çox dəhşətli şeylər və qanadlar vardı.
Bunun üzərinə Rəsulullah -sallallahu əleyhi və səlləm- belə buyurdu: "Əgər mənə yaxınlaşmış olsaydı, mələklər onu parça parça götürərdilər." (Müslim)
Müsəlmanın peyğəmbərlərə iman xüsusundakı əqidəsi isə ; uca Allahın qullarına müjdəçilər və xəbərdarlıqçılar olmaq üzrə, insanları hidayətə çatdırmaq və qaranlıqlardan çıxardıb, nura çatdırmaq üçün haqq dinə dəvət edən rəsullar və peyğəmbərlər göndərdiyinə qətiliklə inanmalarıdır.
Onların dəvətləri cəmiyyətləri şirk və bütpərəstlikdən qurtarmaq, pozulan əqidələrini və əməllərini təmizləmək için idi. Onlar əsaslandıqları vəzifələrini haqqıyla yerinə yetirdilər və götürdükləri vəhyi olduğu kimi təbliğ etdilər.
Ümmətlərinə səmimiyyətlə öyüd verdilər. Allah yolunda gərəyi kimi cihad etdilər. Düzgünlüklərinə qəti dəlil təşkil edən və açıq-aşkar göz qamaşdıran möcüzələrlə qövmlərinə gəldilər.
İşdə onlardan bir dənəsini olsun inkar edən bir kimsə, uca Allahı və bütün peyğəmbərləri inkar etmiş olar.
Çünki uca Allah belə buyurmaqdadır :
" Şübhə yox ki Allahı və peyğəmbərini inkar edenler,Allahla peygamberlerinin arasını ayırmaq istəyənlər, kiminə inanarıq, kimini inkar edərik deyənlər və beləcə bunun ikisi arasında bir yol tutmağa çalışanlar yoxmu ; işdə onlar gerçək kafirlərin də özləridirlər. Biz o kafirlərə alçaldıcı bir əzab hazırlamışıq. Allah və peyğəmbərlərinə iman edib, onlardan birini digərindən ayırmayanlara isə - Allah - əcrlərini tam olaraq verəcək. Allah bağışlayandır və çox mərhəmət edəndir." ( Nisa /150/152 )
Uca Allah o şərəfli nəbi və rəsulları göndərməsindəki hikməti də belə açıqlamaqdadır :
" Onları Müjdələyici və qorxuducu peyğəmbərlər olaraq göndərdik ki, insanların peyğəmbərlər gəldikdən sonra Allaha qarşı bir bəhanələri olmasın. Allah Əzizdir və Hakimdir." ( Nisa / 165 )
"And olsun ki biz hər ümmət arasında: Allaha ibadət edin və tağutdan qaçının deyə bir peyğəmbər göndərmişik." (Nisa /36 )
Uca Allah, bir çox rəsul və nəbi göndərmişdir. Bəzilərinin adlarını Kitabında yaxud Peyğəmbərinin sünnəsində bizlərə bildirmiş, bəzilərinin də bildirməmişdir :
Qurani Kərimdə adları zikr edilən 25 rəsul və peyğəmbər vardır. Bunların adları belədir : Adəm, İdris, Nuh, Hud, Saleh, İbrahim, Lut, İsmayıl, İshak, Yaqub, Yusuf, Eyyub, Şuayb, Musa, Harun, Zülkifl, Yunus, Davud, Süleyman, İlyas, Elyesa', Zekeriya, Yəhya, İsa və Məhəmməd. Esbat - yəni Yaqub ə.s"in oğulları - toplu olaraq haqqında danışılan etmişdir. Allahın salat və səlamı hamısının üzərinə olsun.
Rəbbimiz onların bir çoxunun hekayəsini kərim kitabında bizlərə izah etmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır :
" And olsun ki Biz, səndən əvvəl də peyğəmbərlər göndərdik. Onlardan kiminin hekayələrini sənə izah etdik, kiminin də hekayələrini sənə izah etmədik... " ( Mömin /78 )
Uca Allah kimi peyğəmbər və rəsulları digərlərinə üstün etmişdir. Ümmət icma ilə rəsulların nəbilərdən üstün olduğunu, bundan sonra da rəsulların öz aralarında fəzilət fərqinin tapıldığını, rəsul və peyğəmbərlərin ən fəzilətlilərinin ulu'l- əzm deyə bilinən Məhəmməd, Nuh, İbrahim, Musa və İsa -Allahın salat və səlamları hamısına olsun- olduğunu qəbul etmişlər.
Ulu'l-azm deyə bilinənlərin ən fəzilətliləri isə İslamın peyğəmbəri, peyğəmbərlərin və rəsulların sonuncusu, aləmlərin Rəbbinin son elçisi Abdullah oğulu Məhəmməd - Allahın salatı, səlamı ona və ailə xalqına olsundur. Şanı uca Allah da belə buyurmaqdadır :" Lakin o Allahın Rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur." (əl-Əhzab, 33/40)
Əhli sünnə vəl-camaat uca Allahın adla haqqında danışılan etdiklərinə də, adlarını zikr etmədiklərinə də, ilkləri olan Adəm -əleyhissalamdan etibarən, sonları, sonuncuları, ən fəzilətliləri olan Peyğəmbərimiz Məhəmməd b. Abdillaha qədər hamısına iman edərlər.
Bütün rəsullara iman mücməl bir imandır. Peyğəmbərimiz Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləmə isə təfsili bir iman ilə inanılar. Bu möminlərin onun gətirmiş olduğu hökmlərdə ətraflı bir şəkildə ona uyğun gəlmələrini tələb edən bir imandır.
Rəsulullah Məhəmməd -sallahu əleyhi və səlləm-:
Rəsulullahın ləqəbi Əbul-Qasım, adı Məhəmməddir. Geriyə doğru sırasıyla atalarının adı belədir: Abdullah, Abdu'l-Muttalib, Haşim, Abdu Menaf, Kusayy, Kilab, Murre, Ka'b, Luey, Ğalib, Fihr, Malik, Nadr, Kinanə, Huzeyme, Müdrikə, İlyas, Mudar, Nizar, Maad və Adnan. Adnan, Allahın peyğəmbəri İbrahim el-Halilin oğulu İsmayılın soyundan gəlir.
Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləm- peyğəmbərlərin (nəbilərin) və rəsulların sonuncusudur. Allahın bütün insanlara göndərdiyi rəsuludur. O Allahın bir quludur, ona ibadət edilməz. Yalanlanması əsla haqqında danışılan olmayan bir rəsuldur, o bütün yaradılmışların ən xeyirlisidir. Ən fəzilətlisi və Allah nezdində ən qiymətliləridir. Dərəcəsi ən yüksək, uca Allaha da ən yaxın olanlarıdır.
O haqq və hidayət ilə insanlara da, cinlərə də göndərilmiş bir peygamberdir. Allah onu aləmlərə bir rəhmət olmaq üzrə göndərmişdir : "Biz səni ancaq aləmlərə bir rəhmət olaraq göndərdik." ( əl-Ənbiya /21/107 )
Ona kitabını endirmiş, dininin əmini etmiş, risalətini təbliğ etməklə vəzifələndirmişdir. Bu risaləti təbliğ barəsində onu yanılmaqdan, səhvə yol verməkdən qorumuşdur. Uca Allah belə buyurmaqdadır: "O, öz hevasından bir söz söyləməz. O bildirilən bir vəhydən başqası deyil." ( ən-Nəcm /53/3-4 )
Onun risalətinə iman edib nubuvvetine şahidlik gətirmədikcə, heç bir qulun imanı səhih ola bilməz. Ona itaət edən cənnətə girər, ona qarşı gəlib üsyan edən cəhənnəmə girər. Uca Allah belə buyurmaqdadır : " Xeyr, Rəbbinə and olsun ki aralarında çıxan anlaşılmazlıqlarda səni hakim edib sonra da verdiyin hökmdən ötəri içlərində heç bir çətinlik eşitmədən tam bir təslimiyyətlə təslim olmadıqca iman etmiş olmazlar." ( ən-Nİsa /34/28 )
Əvvəldən hər bir nəbi (peyğəmbər) xüsusilə öz qövmünə göndərilərkən Məhəmməd -sallallahu əleyhi və səlləm- bütün insanlığa peyğəmbər olaraq göndərilmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır:
"Biz səni ancaq bütün insanlar üçün müjdələyici və qorxuducu olaraq göndərdik." (Səba / 34 /28 )
Əhli sünnə vəl-camaat uca Allahın peyğəmbərini açıq-aşkar möcüzələrlə, göz qamaşdırıcı sənədlərlə dəstəkləmiş olduğuna da iman edərlər: Bu möcüzələrdən biri və ən böyüyü ümmətlərin en fasahatlisi, en bəliği və söz ifadəyə gücü ən yüksək olanlarına qarşı Allahın özü ilə meydan oxuduğu Qurani Kərimdir.
Uca Allahın özü ilə peyğəmbərini dəstəkləmiş olduğu Qurandan sonrakı ən böyük möcüzələrdən biri də İsra və Mirac möcüzəsidir.
Əhli sünnə, Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin oyanıqlıq halında ikən ruh və bədəni ilə birlikdə səmaya yüksəldildiyinə iman edərlər. Bu isə İsra gecəsində reallaşmışdı. Gecə Məscidi Haramdan, Məscidi Axsaya aparıldığı Qurani Kərimin nassı ilə açıqca ifadə edilmişdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır :
" Qulunu gecə, Məscidi Haramdan ətrafını mübarək etdiyimiz Məscidi Axsaya aparan (Allah) münəzzəhdir. Ona ayələrimizdən bəzisini göstərək deyə. Şübhəsiz ki O eşidəndir, görəndir." (əl-İsra /17 )
Sonra Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləm- səmaya yüksəldilmişdir. Yeddinci səmaya qədər çıxmış, daha sonra da bundan kənara, şanı uca Allahın dilədiyi yüksəkliklərə qədər çıxmışdır. Bura yanında Cənnəti Me'va'nın tapıldığı Sidre-i Müntehadır.
Şanı uca Allah ona verdiyi vəhylər ilə onu təltif etdi, onunla danışdı. Gecə və gündüz boyunca qılınacaq beş vaxt namazı ona əmr etdi. Cənnətə girdi, oranı gördü, cəhənnəmi də gördü, mələkləri də gördü. Cəbrayılı da uca Allahın yaratmış olduğu gerçək surətində gördü. Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin ürəyi gördüklərini yalanlamadı, əksinə başgözüyle gördüklərinin hamısı gerçəyin özü idi.
Bunlar Peyğəmbərə bir təzim, onu digər peyğəmbərlərdən üstün bir şərəfə nail etmək və mövqesinin hər kəsin mövqesinin üstündə olduğunu açıqca ortaya qoymaq üçün olmuşdur.
Sonra Beytu'l-Makdis'e endi və digər peyğəmbərlərə imam olaraq namaz qıldırdı. Daha sonra da dan yeri ağarmadan əvvəl Məkkəyə geri döndü.
Uca Allah da belə buyurmaqdadır : " And olsun ki onu digər bir eniş(en)də görmüşdü. Sidretu'l-Münteha yanında, Cennetu'l-Me'vada onun yanındadır. O vaxt Sidreni bürüyən bürüyürdü. Göz başqa istiqamətə sürüşmədi və aşmadı da. And olsun ki o, Rəbbinin ən böyük ayələrindən bir qisimini görmüşdür." (ən-Nəcm /53/13-18)
Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin digər bəzi möcüzələri :
Uca Allahın peyğəmbərinə nubuvvetinin bir dəlili olmaq üzrə vermiş olduğu olduqca böyük möcüzələrdən biri, İnşiqaqı Qəmər (ayın yarılması) möcüzəsidir. Bu, müşriklər özündən bir möcüzə istəmələri üzərinə Məkkədə reallaşmışdı.
Yeməyin çoxaldılması. Bu da Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin dəfələrlə göstərdiyi bir möcüzədir.
Suyu çoxaltmaq və barmaqları arasından suyun fışqırması, yeməyin təsbeh etməsi. Bunlar da Peyğəmbər -sallallahu əleyhi və səlləmin çox görülən möcüzələrindəndir.
Xəstələri yaxşılaşdırmaq və bəzi səhabələrin maddi hər hansı bir dərman olmadan onun əli ilə şəfaya qovuşmaları.
Heyvanların ona qarşı ədəbli və hörmətli davranmaları, ağacların ona boyun əymələri, daşların ona səlam vermələri.
Peyğəmbərə xainlik edən və ona qarşı inadlaşan bəzi kəslərdən təcili olaraq intiqam alınması.
Qeybi xüsusları xəbər verdiyi kimi, özündən uzaq yerlərdə meydana gəlmiş bəzi hadisələri anında xəbər verməsi, hələ meydana gəlməmiş bəzi hadisələri bildirməsi, daha sonradan da onun xəbər verdiyi şəkildə bu hadisələrin reallaşması.
Ümumiyyətlə duasının qəbul edilməsi.
Uca Allahın onu qoruması və düşmənlərinin özünə zərər verməsini önləməsi. Əbu Hureyre -radıyallahu ənhdən belə dediyi rəvayət edilmişdir:
Əbu Cahil: Məhəmməd sizin aranızda yüzünü torpağa qoyur (səcdə edir) mi? deyə soruşdu. Ona: Bəli, deyilincə, belə dedi: Lat və Uzzaya and içərəm, əgər onun belə etdiyini görəcək olsam, heç şübhəsiz ya onun boyuna basaram yaxud onun yüzünü torpağlayarım . Rəsulullah -sallallahu əleyhi və səlləmin namaz qıldığı bir sırada o da çıxıb gəldi, onun boyuna basmaq istədi isə də onun birdən əlləriylə özünü qorumağa çalışaraq, arxasını dönüb qaçmaqda olduğunu gördülər. Ona: Sənə nə olur? deyə soruşduqlarında, bu cavabı verdi: Mənimlə onun arasında içi atəş dolu bir xəndək ilə çox dəhşətli şeylər və qanadlar vardı.
Bunun üzərinə Rəsulullah -sallallahu əleyhi və səlləm- belə buyurdu: "Əgər mənə yaxınlaşmış olsaydı, mələklər onu parça parça götürərdilər." (Müslim)
MÜSƏLMANIN MƏLƏKLƏRƏ İMAN MÖVZUSUNDA ƏQİDƏSİ
Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Mələklərə iman mövzusunda müsəlmanın səhih əqidəsi ; hər hansı bir şübhə ya da tərəddüd haqqında danışılan olmadan qəti olaraq onların var olduqlarına inanması deməkdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır :
" O peyğəmbər özünə Rəbbindən endirilənə iman etdi, möminlər də. Onların hər biri Allaha, ONun mələklərinə, kitablarına, peygamberlerine iman etdilər." (Bəqərə / 285 )
Mələklərin varlıqlarını inkar edən bir kimsə kafir olar. Çünki uca Allah belə buyurmaqdadır :
" Kim Allahı, mələklərini, kitablarını, peyğəmbərlərini və axirət gününü inkar etsə artıq o heç şübhəsiz uzaq bir pozğunluğa düşmüşdür." ( Nisa / 136 )
Müsəlmanın bu mövzudakı əqidəsi, mələklərə icmalı və təfsili olaraq inanmaqdır. Təfsili olaraq varlıqlarına iman etmək ; Allah və Rəsulunun adla ifadə etdiyi vəhy ilə vəzifəli olan Cəbrayıl, yağış ilə vəzifəli olan Mikayıl, Sura üfürməklə vəzifəli olan İsrafil, ruhları kabzetmekle vəzifəli olan ölüm mələyi, cəhənnəm atəşinin gözətçisi Qəmli, cənnətin gözətçisi Rıdvan, qəbir mələkləri Münkər və Nekir mələkləri kimi, adları zikr edilən mələklərin olduğunu qəbul etmək deməkdir.
Səhih əqidə sahibi bir Müsəlman, bunların varlıqlarına iman edər və bunların mənəvi varlıqlar olmayıb, Allahın nurdan varlığı, səmada məskun olan yaratdıqlarından bir varlıq növü olduqlarına inanarlar.
Onların xilqətləri çox böyükdür. Onların qanadları vardır. Kimilərinin iki, kimilərinin üç, kimilərinin dörd qanadı, kimilərinin də bundan da çox qanadı vardır.. Hatta Allah elçisi s.ə.v cəbrayılın 600 qanadından bahseder.
Mələklər, Allahın ordularından bir ordusudur. Bunlar şanı uca Allahın icazə verəcəyi zaman insan şəklinə girə bilmə gücünə sahibdirlər.
Mələklər, Allaha yaxınlaşdırılmış və Allah tərəfindən kərim qılınmış varlıqlardır. Kişilik, dişilik xüsusiyyətləri yoxdur, evlənməzlər və nəsilləri çoxalmaz.. Yeməzlər, içməzlər. Onların qidaları təsbehdir, tehlildir. Bundan əsla usanmaz və buna ara verməzlər, yorulmazlar, gözəllik və həya kimi xüsusiyyətlərə sahibdirlər.
Mələklər uca Allaha itaət və ONA üsyan etməmə fitrəti üzrə yara-tılmışlardır…. Uca Allah onlar haqqında belə buyurmaqdadır :
" Rəhman övladlığ götürdü dedilər. O bundan münəzzəhdir. Əksinə onlar mükerrem qullardır, sözləri ilə ONun önünə keçə bilməzlər. Onlar ONun əmri lazımınca iş görərlər. Allah onların qarşısında olanı da, arxalarında olanı da bilər. ONun razı olduğu kəslərdən başqasına şəfaət etməzlər. ONun qorxusundan titrəyərlər." ( Ənbiya /26/28)
Mələklər gecə gündüz Allahı təsbeh edərlər. Səmadakı Beyt-i Ma"muru təvaf edərlər. Allahdan qorxarlar və haşyet ilə ONA ibadət edərlər..
Qiymətli qardaşlarım ! Mələklərin xeyli çox növləri vardır : Kimiləri ərşi daşımaqla, kimiləri vəhy ilə, kimiləri dağlar ilə vəzifəlidirlər. Kimiləri cənnətin, kimiləri cəhənnəm atəşinin gözətçiliyini edərlər…. Kimiləri qulların əməlini təsbit etməklə, kimiləri ruhları götürməklə, kimiləri də qula qəbirdə sual soruşmaqla vəzifəlidirlər.
Onlardan möminlərə bağışlama diləyən, onlara dua edən, möminləri sevən kəslər olduğu kimi, elm məclislərində bir araya gəlib Allahı anan birliklərə qanad gərənləri də vardır.
Kimiləri insanla birlikdə olar və ondan ayrılmazlar, kimiləri qulları xeyirli işlər etməyə çağırar, kimiləri saleh kəslərin cənazələrinə qatılar, kimiləri də möminlərin yanında Allahın düşmənləri ilə cihad edərlər..
Kimiləri Saleh kəsləri qorumaqla və onların çətinliklərini aradan qaldırmaqla vəzifəlidirlər. Kimiləri kafirləri lənətləmək və onların üzərlərinə əzab endirmekle vəzifəlidirlər.
Mələklər , it və surət olan yerlərə girməz və Adəmoğullarının narahat olduğu şeylərdən onlar da narahat olarlar.
Qiymətli Müsəlmanlar ! Mələklər xeyli çoxdur, onların ədədlərini uca Allahdan başqa heç kim bilə bilməz. Uca Rəbbimiz belə buyurmaqdadır :
" Rəbbinin ordularını ONdan başqa kimsə bilə bilməz . " (Muddəssir /31)
Uca Allah onları görməmizi maneə törətmişdir. O baxımdan bizlər onları əsl yaradıldıqları şəkildə görəməyik. Bu qədər var ki bəzi qullarına üzərlərindəki pərdəni qaldırıb, onları göstərmişdir. Necə ki Peyğəmbər s.ə.v, Cəbrayıl ə.si iki dəfə uca Allahın özünü yaratmış olduğu əsl surətiylə görmüşdür. Uca Rəbbimiz bu mövzuda belə buyurmaqdadır :
" Yoldaşınız bir dəli deyil. And olsun ki o özünü açıq-aşkar üfüqdə görmüşdür." ( Təkvir / 22/23 )
Mələklərə iman mövzusunda müsəlmanın səhih əqidəsi ; hər hansı bir şübhə ya da tərəddüd haqqında danışılan olmadan qəti olaraq onların var olduqlarına inanması deməkdir. Uca Allah belə buyurmaqdadır :
" O peyğəmbər özünə Rəbbindən endirilənə iman etdi, möminlər də. Onların hər biri Allaha, ONun mələklərinə, kitablarına, peygamberlerine iman etdilər." (Bəqərə / 285 )
Mələklərin varlıqlarını inkar edən bir kimsə kafir olar. Çünki uca Allah belə buyurmaqdadır :
" Kim Allahı, mələklərini, kitablarını, peyğəmbərlərini və axirət gününü inkar etsə artıq o heç şübhəsiz uzaq bir pozğunluğa düşmüşdür." ( Nisa / 136 )
Müsəlmanın bu mövzudakı əqidəsi, mələklərə icmalı və təfsili olaraq inanmaqdır. Təfsili olaraq varlıqlarına iman etmək ; Allah və Rəsulunun adla ifadə etdiyi vəhy ilə vəzifəli olan Cəbrayıl, yağış ilə vəzifəli olan Mikayıl, Sura üfürməklə vəzifəli olan İsrafil, ruhları kabzetmekle vəzifəli olan ölüm mələyi, cəhənnəm atəşinin gözətçisi Qəmli, cənnətin gözətçisi Rıdvan, qəbir mələkləri Münkər və Nekir mələkləri kimi, adları zikr edilən mələklərin olduğunu qəbul etmək deməkdir.
Səhih əqidə sahibi bir Müsəlman, bunların varlıqlarına iman edər və bunların mənəvi varlıqlar olmayıb, Allahın nurdan varlığı, səmada məskun olan yaratdıqlarından bir varlıq növü olduqlarına inanarlar.
Onların xilqətləri çox böyükdür. Onların qanadları vardır. Kimilərinin iki, kimilərinin üç, kimilərinin dörd qanadı, kimilərinin də bundan da çox qanadı vardır.. Hatta Allah elçisi s.ə.v cəbrayılın 600 qanadından bahseder.
Mələklər, Allahın ordularından bir ordusudur. Bunlar şanı uca Allahın icazə verəcəyi zaman insan şəklinə girə bilmə gücünə sahibdirlər.
Mələklər, Allaha yaxınlaşdırılmış və Allah tərəfindən kərim qılınmış varlıqlardır. Kişilik, dişilik xüsusiyyətləri yoxdur, evlənməzlər və nəsilləri çoxalmaz.. Yeməzlər, içməzlər. Onların qidaları təsbehdir, tehlildir. Bundan əsla usanmaz və buna ara verməzlər, yorulmazlar, gözəllik və həya kimi xüsusiyyətlərə sahibdirlər.
Mələklər uca Allaha itaət və ONA üsyan etməmə fitrəti üzrə yara-tılmışlardır…. Uca Allah onlar haqqında belə buyurmaqdadır :
" Rəhman övladlığ götürdü dedilər. O bundan münəzzəhdir. Əksinə onlar mükerrem qullardır, sözləri ilə ONun önünə keçə bilməzlər. Onlar ONun əmri lazımınca iş görərlər. Allah onların qarşısında olanı da, arxalarında olanı da bilər. ONun razı olduğu kəslərdən başqasına şəfaət etməzlər. ONun qorxusundan titrəyərlər." ( Ənbiya /26/28)
Mələklər gecə gündüz Allahı təsbeh edərlər. Səmadakı Beyt-i Ma"muru təvaf edərlər. Allahdan qorxarlar və haşyet ilə ONA ibadət edərlər..
Qiymətli qardaşlarım ! Mələklərin xeyli çox növləri vardır : Kimiləri ərşi daşımaqla, kimiləri vəhy ilə, kimiləri dağlar ilə vəzifəlidirlər. Kimiləri cənnətin, kimiləri cəhənnəm atəşinin gözətçiliyini edərlər…. Kimiləri qulların əməlini təsbit etməklə, kimiləri ruhları götürməklə, kimiləri də qula qəbirdə sual soruşmaqla vəzifəlidirlər.
Onlardan möminlərə bağışlama diləyən, onlara dua edən, möminləri sevən kəslər olduğu kimi, elm məclislərində bir araya gəlib Allahı anan birliklərə qanad gərənləri də vardır.
Kimiləri insanla birlikdə olar və ondan ayrılmazlar, kimiləri qulları xeyirli işlər etməyə çağırar, kimiləri saleh kəslərin cənazələrinə qatılar, kimiləri də möminlərin yanında Allahın düşmənləri ilə cihad edərlər..
Kimiləri Saleh kəsləri qorumaqla və onların çətinliklərini aradan qaldırmaqla vəzifəlidirlər. Kimiləri kafirləri lənətləmək və onların üzərlərinə əzab endirmekle vəzifəlidirlər.
Mələklər , it və surət olan yerlərə girməz və Adəmoğullarının narahat olduğu şeylərdən onlar da narahat olarlar.
Qiymətli Müsəlmanlar ! Mələklər xeyli çoxdur, onların ədədlərini uca Allahdan başqa heç kim bilə bilməz. Uca Rəbbimiz belə buyurmaqdadır :
" Rəbbinin ordularını ONdan başqa kimsə bilə bilməz . " (Muddəssir /31)
Uca Allah onları görməmizi maneə törətmişdir. O baxımdan bizlər onları əsl yaradıldıqları şəkildə görəməyik. Bu qədər var ki bəzi qullarına üzərlərindəki pərdəni qaldırıb, onları göstərmişdir. Necə ki Peyğəmbər s.ə.v, Cəbrayıl ə.si iki dəfə uca Allahın özünü yaratmış olduğu əsl surətiylə görmüşdür. Uca Rəbbimiz bu mövzuda belə buyurmaqdadır :
" Yoldaşınız bir dəli deyil. And olsun ki o özünü açıq-aşkar üfüqdə görmüşdür." ( Təkvir / 22/23 )
SİFƏTLƏRİN NÖVLƏRİ
Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Qiymətli qardaşlarım ! Kitab və sünnədə varid olan sifətlər iki hissəyə ayrılarlar. Onlar : Şəxsi sifətlər və hərəkəti sifətlərdir.
Şəxsi sifətlər : Nəfs, elm, həyat, qüdrət, eşitmə, görmə, danışma, kıdem - hər şeydən əvvəl meydana gəlme - əzəmət, kibriyə, uluv, zənginlik, rəhmət və hikmət…. Bu sifətlər Allahın şəxsində sabit, Allah ilə birgə qaim olub ondan ayrılmaz.
Hərəkəti Sifətlər : Bu sifətlər isə ; Allahın iradəsi və qüdrəti ilə əlaqəli sifətlərdir.
Məsələn : İstivə, dünya səmasına enməsi, gəlməsi, heyrət, gülmək, razı olmaq, sevgi, kerih görmə, qızma, sevinmə, qəzəb etmə kimi sifətlərdir.
ALLAH"IN GÖZƏL ADLARI
Qiymətli qardaşlarım ! Bir də Allahu azze və cellenin gözəl adları vardır… Bunlar özü üçün xüsusi əlamətlərdir… Allahu Təala Kərim kitabında, Rəsulullah sallallahu əleyhi və selləmdə sünnəsinde onları bizə bildirmişdir.
Bu adlardan hər biri bir sifətə və ya sifətlərə dəlalət edər. Onlardan hər ad öz masdarından ayrılmadıyar. Məsələn : əl-Alim, əl-Qədr, əs-Səmi, əl-Basar kimi adlar bunlardan bir neçə dənəsidir.
əl-Alim elm masdarından ayrılmadıyar. O söz Allahın elm sifətinə dəlalət etməkdədir…. Digər adların vəziyyəti də belədir. Bütün adların və sifətlərin mənalarını özündə cem edən ad şübhəsiz " ALLAH " sözüdür.
Allaha xas adların, ONun sifəti olmasına heç bir mane yoxdur. Məsələn : Allahu Təalanın " RƏHMAN " adı eyni zamanda Onun - mübaliğəli - rəhmət sifətidir…. Allahın bütün adları, ONun sifətlərinin üzərinə dəlalət edər və onların hamısı tərif sifətləridir.
Allahı adlarında birlemek isə ; ONun özünü adlandırdığı hər ada imanı tələb edir. Eyni zamanda o adın dəlalət etdiyi mənaya da imanı tələb edir.
Məsələn : Quranda " RƏHM " Allahın adı olaraq zikr edilmişdir. Biz bu adın Allaha aid xüsusi bir ad olduğuna iman edərik…. Ayrıca olaraq bu adın Allahın rəhmət sahibi olduğuna dəlalət etdiyinə də iman edərik.
Xülasə Quran və səhih sünnədə varid olan Allahın bütün ad və sifətlərinə etiqadımızın bu şəkildə olması lazımdır.
ALLAHU TƏALANIN ADLARININ ƏDƏDİ
Qiymətli qardaşlarım ! Allahın doxsan doqquz adı olduğu Rəsulullah sallallahu əleyhi və səlləm deyil səhih bir rəvayətdə bilinməkdədir.
" … Əbu Hureyre r. a. dan. Rəsulullah sallallahu əleyhi və selem belə buyurdular : Allahın doxsan doqquz adı vardır. Kim onları saysa cənnətə girər, Allah təkdir, təki sevər. " (Buxari / 6410/7392 - Müslim / 2677 / 5 . 6)
" … Rəsulullah s.ə.v yenə bir duasında belə buyurar : Ey Allahım ! Özünü adlandırdığın və Kitabı"nda endirdiyin və yaxud da qatındakı - biz tərəfindən bilinməyən - qeyb elmində özünə saxladığın bütün adlarınla sənə dua edirəm. Kur"anı könülümün baharı, ürəyimin cilası et. Onunla hüznümü, qəm və kədərimi gedər....... " (əhməd /1.391-Tabərəni M kəbirde /10352)
Qiymətli qardaşlarım ! əlbəttə ki Hədislərdə zikri keçən Allahın adlarını saymaqdan murad, onları əzbərləmək, mənasını anlayıb öyrənmək və onlarla Allaha təvəssül edərək dua etməkdir.
AD VƏ SİFƏTLƏR TÖVHİDİNİN DƏLİLLƏRİ
Bu növü Tövhidin dəlilləri Quran və səhih sünnədə çoxdur, hətta Quranda Allahın gözəl adlarının və uca sifətlərinin olmadığı Ayə yox kimidir..Allahın ad və sifətlərinə şamil ən əhəmiyyətli surələrdən biri bilindiyi kimi ixlas surəsidir. Rəsulullah s.ə.v onun Quranın üçdə biri olduğunu söyləmişdir ..Allahu Azze və Celle belə buyurar :
" Də ki : O Allah birdir. Allah sameddir. - yəni hər şey varlığını və davamlılığını ONA borcludur və hər şey Ona möhtacdır. O heç bir şeyə möhtac deyil. Hər şeyin baş vuracağı, kömək dileyeceği tək varlıq O dur. - Özü doğurmamışdır və - başqası tərəfindən də - doğurulmamışdır. Heç bir şey Onun tayı olmamışdır. " (İxlas /1/2/3/4 )
Bu uca surə, kamal sifətlərin hamısını Allaha isbat edərkən nöqsan sifətlərin hamısından da Allahı tənzih etməkdədir.
Rəsulullah sallallahu əleyhi və selləmin Quranda ən böyük Ayə olduğunu söylədiyi Ayete'l-Kürsüde də Allahu Təala belə buyurar :
" O Allah ki ; özündən başqa ilah olmayan Allah"dır. Daim diri və varlıqlarını qoruyub idarə edəndir. Özünü nə bir mürgüləmə nə də yuxu tutmaz. Göylərdə və yerdə olanların hamısı ONundur. ONun icazəsi olmadan özünün qatında kim şəfaət edə bilər ? Onların önlərində və arxalarında olanı bilər. ONun elmindən özünün dilədiyi qədərindən başqa bir şey qavraya bilməzlər. ONun kürsüsü, göyləri və yeri örtmüşdür. Onları qoruyub güdmək özünə ağır gəlməz. O, ucadır böyükdür. " (Bəqərə /255)
ALLAH"IN SİFƏTLƏRİNDƏN BƏZİLƏRİ
Allahın həyat sifəti :
" Allah ki ONdan başqa ilah yoxdur, daim diri və varlıqlarını qoruyub idarəçidir. " (Əli/imran /2)
Allahın nəfs sifəti :
" Sən mənim nəfsimdə olanı bilərsən, mən sənin nəfsində olanı bilməm. Çünki qeybi bilən tək Sənsən. " ( Maidə /116 )
" Səni öz nəfsim üçün seçdim. " ( Taxa /41 )
Allahın vecih ( yüz/üz ) sifəti :
" Tək Rəbbinin cəlal və ikranı sahibi üzü baqi qalacaq. " (Rəhman /27)
Allahın iradə sifəti :
" ONun işi, bir şeyin olmasını istədimi ona yalnız " ol " deyər, o da dərhal olar. " (Yəsin /82)
Allahın ayn ( göz ) sifəti :
" Ey Musa gözümün önümdə büyüyesin deyə sənin üzərinə məndən sevgi qoydum.." (Taxə /38)
" Dəvəti rədd edilmiş olan Nuha bir mükafat olmaq üzrə verdiyimiz gəmi, gözlərəmizin qarşısında axıb gedirdi. " (Qəmər /14)
" Rəbbinin hökmünə səbr et, çünki sən gözlərəmizin önündəsən. Kalktığın zamanda Rəbbini
təriflə an. və yerin qeybi Onundur. O nə gözəl görəndir. " (Qəhf /26)
Allahın kəlam ( danışma ) sifəti :
" Allah Musa ilə danışmışdı. " ( Nisa / 196 )
" Musa, təyin etdiyimiz vaxtda bizimlə görüşməyə gəlincə, Rəbbi onunla danışdı. " (Əraf /143)
Allahın səmi ( eşitmə ) sifəti :
" Ona bənzər heç bir şey yoxdur. O eşidəndir görəndir. " ( Şura / 11 )
" Doğrusu Allah eşidicidir...... " ( Həcc / 61 )
" Allah kasıb, biz isə zənginik, deyənlərin sözlərini and olsun ki Allah eşitdi." (Əli/İmran /181 )
Allahın Hubb ( sevmə ) sifəti :
" O onları sevər, onlar da O Allahı sevərlər." ( Maidə / 54 )
Allahın yəd ( əl ) sifəti :
" Rəbbin ona dedi ki : " Ey İblis, iki əlimlə yaratdığıma səcdə etməkdən səni saxlayan nədir. Böyüklükmü göstərdin yoxsa ucalardanmı oldu ? " (Sad / 75 )
" Yəhudilər : " Allahın əli bağlıdır " dedilər. Öz əlləri bağlandı və söylədiklərindən ötəri lənətləndilər. Xeyr Allahın iki əli də açıqdır, dilədiyi kimi verər. " (Maidə /64 )
Allahın kadem ( ayaq ) sifəti :
" Lakin cəhənnəm dolmaq bilməz. Nəhayət Allah ayağını onun üzərine qoyər, o da yetişər, yetişər deyər. İşdə o zaman cəhənnəm dolar və bəzisi bəzisinə büzülər." (Buxari /4849.4785- Müslim / 2846 /35.36.37.38 )
Allahın meci ( geliş ) sifəti :
" Onlar buluddan kölgələr içində Allahın və mələklərin gəlməsini və işin bitirilməsinimi gözləyirlər ? " (Bəqərə / 210 )
" İman etmək üçün mələklərin gəlməsini, ya da Rəbbinin gəlməsini, ya da Rəbbinin bəzi Ayələrinin gəlməsinimi gözləyirlər ? ." (Ənam / 158 )
" Xeyr, yer tamamilə parça parça olduğu və mələklərin saf saf düzülüb Rəbbin gəldiyi zaman ; o gün cəhənnəm gətirilər və insan etdiklərini bir-bir xatırlayar. Lakin bu xatırlamanın nə faydası olar ki " ( Fəcr /21.22.23 )
Allahın ərşi istivə ( yəni oraya oturma, qurulma, yerləşmə ) sifəti :
" Rəhman ərşə istivə etdi. " ( Taxa /5-Əraf /54-Yunus /3- Rəd /2 Furqan /59- Səcdə /4-Hədid /4 )
Qiymətli qardaşlarım ! Unutmayaq ki, texnologiyanın göz rənglədiyi və baş bulandırdığı içərisində olduğumuz bu xəyal çağında, inananların ən əhəmiyyətli problemləri TÖVHİD problemidir.
Bu səbəbdən tövhid əqidəsi istənildiyi məna və mahiyyətdə öyrənilib ona uyğun bir həyat yaşanmadığı müddətcə, içində olduğumuz bu qarışıqlıq, bu fitnə və bu zillətdən xilas olmamız əsla mümkün deyil.
Son söz olaraq Rəbbimizdən niyazım ; bizlərə tövhid əqidəsi üzrə bir həyat yaşamağı nəsib etsin..Amin
Qiymətli qardaşlarım ! Kitab və sünnədə varid olan sifətlər iki hissəyə ayrılarlar. Onlar : Şəxsi sifətlər və hərəkəti sifətlərdir.
Şəxsi sifətlər : Nəfs, elm, həyat, qüdrət, eşitmə, görmə, danışma, kıdem - hər şeydən əvvəl meydana gəlme - əzəmət, kibriyə, uluv, zənginlik, rəhmət və hikmət…. Bu sifətlər Allahın şəxsində sabit, Allah ilə birgə qaim olub ondan ayrılmaz.
Hərəkəti Sifətlər : Bu sifətlər isə ; Allahın iradəsi və qüdrəti ilə əlaqəli sifətlərdir.
Məsələn : İstivə, dünya səmasına enməsi, gəlməsi, heyrət, gülmək, razı olmaq, sevgi, kerih görmə, qızma, sevinmə, qəzəb etmə kimi sifətlərdir.
ALLAH"IN GÖZƏL ADLARI
Qiymətli qardaşlarım ! Bir də Allahu azze və cellenin gözəl adları vardır… Bunlar özü üçün xüsusi əlamətlərdir… Allahu Təala Kərim kitabında, Rəsulullah sallallahu əleyhi və selləmdə sünnəsinde onları bizə bildirmişdir.
Bu adlardan hər biri bir sifətə və ya sifətlərə dəlalət edər. Onlardan hər ad öz masdarından ayrılmadıyar. Məsələn : əl-Alim, əl-Qədr, əs-Səmi, əl-Basar kimi adlar bunlardan bir neçə dənəsidir.
əl-Alim elm masdarından ayrılmadıyar. O söz Allahın elm sifətinə dəlalət etməkdədir…. Digər adların vəziyyəti də belədir. Bütün adların və sifətlərin mənalarını özündə cem edən ad şübhəsiz " ALLAH " sözüdür.
Allaha xas adların, ONun sifəti olmasına heç bir mane yoxdur. Məsələn : Allahu Təalanın " RƏHMAN " adı eyni zamanda Onun - mübaliğəli - rəhmət sifətidir…. Allahın bütün adları, ONun sifətlərinin üzərinə dəlalət edər və onların hamısı tərif sifətləridir.
Allahı adlarında birlemek isə ; ONun özünü adlandırdığı hər ada imanı tələb edir. Eyni zamanda o adın dəlalət etdiyi mənaya da imanı tələb edir.
Məsələn : Quranda " RƏHM " Allahın adı olaraq zikr edilmişdir. Biz bu adın Allaha aid xüsusi bir ad olduğuna iman edərik…. Ayrıca olaraq bu adın Allahın rəhmət sahibi olduğuna dəlalət etdiyinə də iman edərik.
Xülasə Quran və səhih sünnədə varid olan Allahın bütün ad və sifətlərinə etiqadımızın bu şəkildə olması lazımdır.
ALLAHU TƏALANIN ADLARININ ƏDƏDİ
Qiymətli qardaşlarım ! Allahın doxsan doqquz adı olduğu Rəsulullah sallallahu əleyhi və səlləm deyil səhih bir rəvayətdə bilinməkdədir.
" … Əbu Hureyre r. a. dan. Rəsulullah sallallahu əleyhi və selem belə buyurdular : Allahın doxsan doqquz adı vardır. Kim onları saysa cənnətə girər, Allah təkdir, təki sevər. " (Buxari / 6410/7392 - Müslim / 2677 / 5 . 6)
" … Rəsulullah s.ə.v yenə bir duasında belə buyurar : Ey Allahım ! Özünü adlandırdığın və Kitabı"nda endirdiyin və yaxud da qatındakı - biz tərəfindən bilinməyən - qeyb elmində özünə saxladığın bütün adlarınla sənə dua edirəm. Kur"anı könülümün baharı, ürəyimin cilası et. Onunla hüznümü, qəm və kədərimi gedər....... " (əhməd /1.391-Tabərəni M kəbirde /10352)
Qiymətli qardaşlarım ! əlbəttə ki Hədislərdə zikri keçən Allahın adlarını saymaqdan murad, onları əzbərləmək, mənasını anlayıb öyrənmək və onlarla Allaha təvəssül edərək dua etməkdir.
AD VƏ SİFƏTLƏR TÖVHİDİNİN DƏLİLLƏRİ
Bu növü Tövhidin dəlilləri Quran və səhih sünnədə çoxdur, hətta Quranda Allahın gözəl adlarının və uca sifətlərinin olmadığı Ayə yox kimidir..Allahın ad və sifətlərinə şamil ən əhəmiyyətli surələrdən biri bilindiyi kimi ixlas surəsidir. Rəsulullah s.ə.v onun Quranın üçdə biri olduğunu söyləmişdir ..Allahu Azze və Celle belə buyurar :
" Də ki : O Allah birdir. Allah sameddir. - yəni hər şey varlığını və davamlılığını ONA borcludur və hər şey Ona möhtacdır. O heç bir şeyə möhtac deyil. Hər şeyin baş vuracağı, kömək dileyeceği tək varlıq O dur. - Özü doğurmamışdır və - başqası tərəfindən də - doğurulmamışdır. Heç bir şey Onun tayı olmamışdır. " (İxlas /1/2/3/4 )
Bu uca surə, kamal sifətlərin hamısını Allaha isbat edərkən nöqsan sifətlərin hamısından da Allahı tənzih etməkdədir.
Rəsulullah sallallahu əleyhi və selləmin Quranda ən böyük Ayə olduğunu söylədiyi Ayete'l-Kürsüde də Allahu Təala belə buyurar :
" O Allah ki ; özündən başqa ilah olmayan Allah"dır. Daim diri və varlıqlarını qoruyub idarə edəndir. Özünü nə bir mürgüləmə nə də yuxu tutmaz. Göylərdə və yerdə olanların hamısı ONundur. ONun icazəsi olmadan özünün qatında kim şəfaət edə bilər ? Onların önlərində və arxalarında olanı bilər. ONun elmindən özünün dilədiyi qədərindən başqa bir şey qavraya bilməzlər. ONun kürsüsü, göyləri və yeri örtmüşdür. Onları qoruyub güdmək özünə ağır gəlməz. O, ucadır böyükdür. " (Bəqərə /255)
ALLAH"IN SİFƏTLƏRİNDƏN BƏZİLƏRİ
Allahın həyat sifəti :
" Allah ki ONdan başqa ilah yoxdur, daim diri və varlıqlarını qoruyub idarəçidir. " (Əli/imran /2)
Allahın nəfs sifəti :
" Sən mənim nəfsimdə olanı bilərsən, mən sənin nəfsində olanı bilməm. Çünki qeybi bilən tək Sənsən. " ( Maidə /116 )
" Səni öz nəfsim üçün seçdim. " ( Taxa /41 )
Allahın vecih ( yüz/üz ) sifəti :
" Tək Rəbbinin cəlal və ikranı sahibi üzü baqi qalacaq. " (Rəhman /27)
Allahın iradə sifəti :
" ONun işi, bir şeyin olmasını istədimi ona yalnız " ol " deyər, o da dərhal olar. " (Yəsin /82)
Allahın ayn ( göz ) sifəti :
" Ey Musa gözümün önümdə büyüyesin deyə sənin üzərinə məndən sevgi qoydum.." (Taxə /38)
" Dəvəti rədd edilmiş olan Nuha bir mükafat olmaq üzrə verdiyimiz gəmi, gözlərəmizin qarşısında axıb gedirdi. " (Qəmər /14)
" Rəbbinin hökmünə səbr et, çünki sən gözlərəmizin önündəsən. Kalktığın zamanda Rəbbini
təriflə an. və yerin qeybi Onundur. O nə gözəl görəndir. " (Qəhf /26)
Allahın kəlam ( danışma ) sifəti :
" Allah Musa ilə danışmışdı. " ( Nisa / 196 )
" Musa, təyin etdiyimiz vaxtda bizimlə görüşməyə gəlincə, Rəbbi onunla danışdı. " (Əraf /143)
Allahın səmi ( eşitmə ) sifəti :
" Ona bənzər heç bir şey yoxdur. O eşidəndir görəndir. " ( Şura / 11 )
" Doğrusu Allah eşidicidir...... " ( Həcc / 61 )
" Allah kasıb, biz isə zənginik, deyənlərin sözlərini and olsun ki Allah eşitdi." (Əli/İmran /181 )
Allahın Hubb ( sevmə ) sifəti :
" O onları sevər, onlar da O Allahı sevərlər." ( Maidə / 54 )
Allahın yəd ( əl ) sifəti :
" Rəbbin ona dedi ki : " Ey İblis, iki əlimlə yaratdığıma səcdə etməkdən səni saxlayan nədir. Böyüklükmü göstərdin yoxsa ucalardanmı oldu ? " (Sad / 75 )
" Yəhudilər : " Allahın əli bağlıdır " dedilər. Öz əlləri bağlandı və söylədiklərindən ötəri lənətləndilər. Xeyr Allahın iki əli də açıqdır, dilədiyi kimi verər. " (Maidə /64 )
Allahın kadem ( ayaq ) sifəti :
" Lakin cəhənnəm dolmaq bilməz. Nəhayət Allah ayağını onun üzərine qoyər, o da yetişər, yetişər deyər. İşdə o zaman cəhənnəm dolar və bəzisi bəzisinə büzülər." (Buxari /4849.4785- Müslim / 2846 /35.36.37.38 )
Allahın meci ( geliş ) sifəti :
" Onlar buluddan kölgələr içində Allahın və mələklərin gəlməsini və işin bitirilməsinimi gözləyirlər ? " (Bəqərə / 210 )
" İman etmək üçün mələklərin gəlməsini, ya da Rəbbinin gəlməsini, ya da Rəbbinin bəzi Ayələrinin gəlməsinimi gözləyirlər ? ." (Ənam / 158 )
" Xeyr, yer tamamilə parça parça olduğu və mələklərin saf saf düzülüb Rəbbin gəldiyi zaman ; o gün cəhənnəm gətirilər və insan etdiklərini bir-bir xatırlayar. Lakin bu xatırlamanın nə faydası olar ki " ( Fəcr /21.22.23 )
Allahın ərşi istivə ( yəni oraya oturma, qurulma, yerləşmə ) sifəti :
" Rəhman ərşə istivə etdi. " ( Taxa /5-Əraf /54-Yunus /3- Rəd /2 Furqan /59- Səcdə /4-Hədid /4 )
Qiymətli qardaşlarım ! Unutmayaq ki, texnologiyanın göz rənglədiyi və baş bulandırdığı içərisində olduğumuz bu xəyal çağında, inananların ən əhəmiyyətli problemləri TÖVHİD problemidir.
Bu səbəbdən tövhid əqidəsi istənildiyi məna və mahiyyətdə öyrənilib ona uyğun bir həyat yaşanmadığı müddətcə, içində olduğumuz bu qarışıqlıq, bu fitnə və bu zillətdən xilas olmamız əsla mümkün deyil.
Son söz olaraq Rəbbimizdən niyazım ; bizlərə tövhid əqidəsi üzrə bir həyat yaşamağı nəsib etsin..Amin
İSİM VE SIFATLAR TÖVHİDİ
Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Qiymətli qardaşlarım ! Allah"a imanın üçüncü əsası ; ad və sifətlər tövhididir. Allaha imanın həqiqi mənada reallaşması üçün bir qulun Allahı ad və sifətlərində birlemesi lazımdır.
Allahı ad və sifətlərində birlemenin mənası isə budur : Allahın, ən gözəl ad və sifətlərin sahibi olduğuna … Bütün kamal sifətlərlə muttasıf olduğuna … Nöqsan sifətlərdən münəzzəh olduğuna ... ONun, ad və sifətləri ilə yaradılmışların hamısından ayrıldığına və tək olduğuna qəti olaraq iman etmək deməkdir.
Bu tövhid budağı ; - adından da müəyyən olduğu kimi - Allahu Təalanın öz nəfsi üçün isbat etdiyi və Rəsulullah s.ə.vin Allah üçün isbat etdiyi gözəl adları və uca sifətləri bildirən bir tövhid budağıdır….. Bu ad və sifətləri Kitab və Sünnədə gəldiyi kimi sözük və mənalarını təhrif etmədən, necə və nə qədərliyini araşdırmadan və yaradılmışların ad və sifətlərinə bənzətmədən olduğu kimi qəbul edib onlara eləcə iman etmək lazımdır.
Qiymətli Müsəlmanlar ! zikri keçən bu tərifdə də izah edildiyi kimi ad və sifətlər tövhidi üç əsas üzərinə bina edilmişdir. Bunlar :
1 - Allahı məxluqata bənzətməmək və ONU bütün nöqsan sifətlərdən tənzih etmək.
2 - Kitab və Sünnədə sabit olan ad və sifətlərə çox etmədən, nöqsanlaşdırmadan, təhrif və ləğv etmədən iman etmək.
3 - Bu sifətlərin mahiyyətini idrak etmə arzusunu tərk etmək və bu əsaslardan çölə çıxmamaq … Kim bu sərhədləri aşsa, Rəbbini bu mövzuda haqqıyla birlememiş və ad və sifətlər tövhidini reallaşdırmamış olar.
Birinci əsasla əlaqəli tövhidin reallaşdırılması və dəlilləri :
Bu mövzuda tövhidi reallaşdırmaq ; Allahın sifətlərindən hər hansı bir sifətin, məxluqatın sifətlərinə bənzəmədiyini söyləmək və Allahı ondan tənzih etməkdir….. Rəbbimiz belə buyurmaqdadır :
" Onun bənzəri heç bir şey yoxdur...... " (Şura /11)
" Heç bir şey Onun tayı olmamışdır... " (İxlas / 4)
" Allaha məsəllər verməyə - yəni bir sıra bənzərlər ortaya çıxararaq Allahı onlara bənzətməyə və ONU, qaçdığınız ortaqlarla müqayisə etməyə - cəhd etməyin.." (Nəhl / 74)
Yenə bu tövhid əsasına, Allahın özünü vasfettiği və Rəsulunun Rəbbini vasfettiği uca sifətləri pozan hər şeydən Allahı tənzih etmək də girər…. Allahı ad və sifətlərində birleyen bir müsəlman Onu əşden, ortaqdan, bənzərdən, köməkçidən və tənzih etməsi də lazımdır.
Eyni zamanda özünə iman etdiyi Rəbbisini yuxu, acizlik, yorğunluq, ölüm, cəhalət, zülm, qəflət, unutma kimi nöqsan sifətlərdən də tənzih etməsi lazımdır.
İkinci əsasla əlaqəli tövhidin reallaşması və dəlilləri :
Quran və səhih Sünnədə sabit olan Allahın ad və sifətləriylə kifayətlənib, bu qaynaqların xaricində zikr edilən ad və sifətləri Allaha izafə etməmək lazımdır.
Şübhəsiz ki Allahın gözəl adları və uca sifətləri eşitmə və nəql yoluyla əldə edilər ; rəy və içtihat yolu ilə əsla əldə edilə bilməz….. Allahu Təala öz nəfsini hansı adlarla adlandırdı və hansı sifətlərlə də öz nəfsini sifətləndirdi isə, o ad və sifətlərlə Allahı adlandırma və sifətləndirmə məcburiyyətindəyik…. Onlara bir şeylər əlavə etməmək və onlardan bir şeylər çıxarmamaq lazımdır.
Yəni Allahın bu mövzuda qoyduğu sərhədi ifrat və ya təfrit yoluyla aşmamak lazımdır… Çünki Allahu Təala öz ad və sifətlərini hər kəsdən daha yaxşı bilər….. Rəbbimiz bu mövzuda belə buyurar :
" Də ki, sizmi daha yaxşı bilərsiniz yoxsa Allahmı ?...... " (Bəqərə / 140)
وَلِلّهِ الأَسْمَاء الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُواْ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَآئِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ
" Ən gözəl adlar Allahındır. O halda ONA o gözəl adlarla dua edin. Onun adları haqqında əyri yola gedənləri buraxın. Onlar etmekte olduqlarının cəzasını çəkəcəklərdir." (Əraf /180)
Şübhəsiz ki Allahu Təala öz nəfsini hər kəsdən daha yaxşı bilər və daha yaxşı tanıyar. ...Bununla birlikdə, doğru sözlü və düzgünlükləri təsdiq edilən peyğəmbərlər də - özlərinə vayhedilmesinden ötəri - Allahın ad və sifətlərini ən yaxşı bilən kəslərdir.
İmam Əhməd r.ə h"ın də dediyi kimi : Allahın özünü sifətləndirməsinin xaricində və Rəsulullahın Rəbbini sıfatlamasının xaricində Allahu Təala əsla sifətləndirilməz…. Bu barədə Quranın və səhih sünnənin xaricinə çıxmaq doğru deyil. ...(Er-Ravdatun Nediyye fi Şərhi Əqidə idi'- Vasıtiyye : s / 22.)
Buxarinin müəllimi Nuaym min Hammad isə belə deməkdədir : Allahı məxluqatına bənzədən küfrə girər…ONun öz nəfsi üçün vasfettiği sifətləri inkar edən də küfrə girər.. Allah və Rəsulunun Allahı sifətlamasında ONU məxluqata bənzətmə yoxdur.(Er-Ravdatun Nediyye fi Şərhi Əqidə idi'-Vasıtiyye :s / 22.)
İşdə bu əsas gərəyi hər qul, Kitab və səhih sünnədə zikr edilən ad və sifətlərə inanması ; onları Ərəb dilindəki açıq mənaları üzrə qəbul etməsi ; onları öz mənaları xaricinə çıxardaraq təhrif və tətil etməməsi lazımdır.
Üçüncü əsasla əlaqəli tövhidin reallaşması və dəlilləri :
Kitab və səhih sünnədə zikr edilən gözəl ad və uca sifətlərə onların keyfiyyətini soruşmadan, künhünü araşdırmadan iman etmək bir qula lazımlı olan şeydir.... Çünki bu sifətlərdən hər hansı bir sifətin keyfiyyətini bilmək o sifətin sahibi şəxsin keyfiyyətini bilməklə əlaqəlidir. Şübhəsiz ki sifətlər, sifətlənənlərin müxtəlifliyinə görə dəyişiklik ifadə edər. Allahın şəxsinə gəlincə ONun keyfiyyəti və künhünden sual olmaz, onları anlamağa - Allah bildirmədikcə - yol yoxdur. Bu səbəblə sələf imamları Allahın " İstivə" sifətinin keyfiyyəti soruşulduğu zaman belə deyirdilər : İstivə məlumdur - yəni mənası bilinər - keyfiyyəti isə naməlum. Ona iman etmək vacib, keyfiyyəti ilə əlaqəli sual soruşmaqsa bidətdir.
Qiymətli qardaşlarım ! görüldüyü kimi sələf, sifətlərdə keyfiyyətin məlum olmadığını və keyfiyyət haqqında sual soruşmanın da bidət olduğunu ifadə etmişlər…. Bu mövzu da bu nöqtəni unutmamaq lazımdır ki ; sifət sifətlənənin feri olub ona tabedir…. Allahın şəxsinin keyfiyyətini bilməyən bir kimsə bizdən Allahın kəlam sifətinin, eşitmə sifətinin, istivə sifətinin, dünya səmasına enmə kimi sifətlərinin keyfiyyətini soruşmağa haqqı yoxdur.
Bir kimsənin Allahın kamal sifətlərlə sifətlənmiş, onların sabit bir həqiqət olduğuna ; ONA heç bir şeyin bərabər olmadığına etiqad etməsi; Allahın eşitməsi, görməsi, danışması, istivə, əli dünya səmasına enişi kimi sifətlərin də şəxsi kimi sabit bir həqiqət olduğuna inanması deməkdir.
Allahın eşitməsi həqiqi olaraq vardır, məxluqatın eşitmə orqanlarına əsla bənzəməz…. Allahın gözü də belədir. ONun həqiqi basar sifəti vardır. Məxluqatın gözünə əsla bənzəməz, keyfiyyətini də biz bilmərik, onu ancaq Allah bilər…. Xülasə Allahın digər bütün sifətlərini də eynilə belə anlamaq məcburiyyətindəyik..
Qiymətli qardaşlarım ! bura qədər izah etməyə çalışdığımız ad və sifətlər tövhidin də müsəlmanın diqqət yetirməsi lazım olan bir neçə əhəmiyyətli xüsus vardır…. Bunlar Şunlardır :
1 - Təşbeh - bənzətmə - : Bir müsəlman, Yəhudilərin, Xristianların və Məkkəli müşriklərin etdiyi kimi ; Uzeyr ə.s üçün Allahın oğulu …. İsa ə.s üçün Allahın oğulu …. Mələklər Allahın qızlarıdır deyərək belə bir pozğunluğa əsla düşməməlidir.
Bununla birlikdə əhli təşbehin etdiyi kimi ; Allahın üzü məxluqatın üzü kimidir ..Allahın gözü məxluqatın gözü kimidir … Allahın əli məxluqatın əli kimidir ..Allahın nuzulü məxluqatın nuzulü kimidir.. və ya Allahın İstivəsı məxluqatın İstivəsı kimidir …deməməli və təşbehdən qətiliklə qaçınmalıdır..Allahu Təala bu barədə belə buyurmaqdadır :
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ
".ONun mislisi kimi heç bir şey yoxdur. O eşidəndir, görəndir." (Şura /11)
" ONA bənzər həç bir şey yoxdur " sözündə təşbeh və bənzərliyi rədd etmə ……" O EŞİDƏNDİR, GÖRƏNDİR " sözündə də ilhad və tətili rədd etmə vardır.
2 - Təhrif - pozmaq və dəyişdirmək - : Bir müsəlmanın diqqət yetirəcəyi xüsuslardan biri də ; ad və sifətləri təhrif etməməkdir…
Yəni Allaha aid ad və sifətlərin lafızlarını dəyişdirəcək şəkildə bir hərf əlavə edərək və ya azaldaraq təhrif etməməsi …. bəzi bidətçilərin tevil adını verdikləri aldatma üsuluyla sözüklərin mənalarını dəyişdirərək təhrif etməməsi ….. və onlara lüğətdə istifadə edilməmiş fasit mənalar yükləməmesi lazımdır….
Məsələn : Allahın vəchini, Onun şəxsiylə şərh etmək, istivə sifətini zəbt ilə tevil etmək, Əl sifətini qüdrəti olaraq tevil etmək, fasit tevillər və təhriflərdir…. Bu səbəbdən bəsirətli bir Müsəlman bu kimi çirkin şeylərdən uzaq dayanması lazımdır.
3 - Tətil - ləğv etmək - : Yəni İlahi sifətləri nefyedib, Allahın şəxsində elə bir sifətin varlığını inkar etməkdir…. Digər bir ifadəylə ; Allahın ad və sifətləri olduğunu rədd edərək, o sifətlərin müqəddəs və mükəmməlliyini qəbul etməməkdir…. Müsəlmanın bu kimi vəziyyətlərdən də uzaq dayanması lazımdır.
4 - Tekyif - keyfiyyət, necəlik və hal - : Bu da Allahu azze və celle"nin sifətləri mövzusunda çirkin bir yanaşmadır…… Yəni sifətlərin keyfiyyətini təyin edərək künhünü iddia etməkdir.
Qiymətli qardaşlarım ! Müsəlman, Quran və səhih sünnədə zikr edilən gözəl adları və uca sifətləri təşbeh, təhrif, tətil və tekyif etmədən zahiri üzrə götürüb qəbul etmə məcburiyyətindədir…. Unutmayalımki bu üsul ; sələfi salehinin yoludur.
İmam Şövqəni bu barədə belə deyər : Sifətlər mövzusunda səhabə, təbiin və tebe-i təbiindən ibarət olan sələfin yolu : Sifətləri zahir mənaları üzrə təhrifsiz, şərhsiz, təşbehsiz və tətilsiz qəbul etməkdir. Səhabələr özlərinə sifətlərlə əlaqədar bir şey soruşulduğunda onunla əlaqədar dəlili oxuyur, " dedi ki, demiş ki " kimi sözlərdən imtina edirlər idi.
Və yenə ; Allah və Rəsulu belə buyurdu, onun qeyri bir şey bilmiyoruq. Bilmədiyimiz xüsuslarda danışaraq külfət altına girmərik deyirdilər. Bu fəzilətli əsrlərdə sifətlərlə əlaqədar müsəlmanların əqidəsi bir idi və hər kəs eyni əqidəyə sahib idi. Onların məşğuliyyətləri, Allahın özlərinə məşğul olmalarını əmr etdiyi şeylər idi. Bunlar isə : İman və tövhidin bütün qisimlərini öyrənib yerinə yetirmək, namaz qılmaq, zəkat vermək, oruc tutmaq, həccə getmək, cihad etmək, infak etmək, faydalı elm tələb etmək, insanlara haqqı öyrətmək, cənnəti qazanmağı tələb edən və atəşdən qurtuluşu təmin edən şeyləri muhafaza etmək, əmri bilmaruf və nəhyi xatırlanıl münkər etməkdir.
Səhabələr bunun xaricində Allahın mükəlləf etmədiyi şeylərlə meşgul olmurdular. Din onların zamanında saf olub bidətlərlə bulanmamıştı. "
Qiymətli qardaşlarım ! Allah"a imanın üçüncü əsası ; ad və sifətlər tövhididir. Allaha imanın həqiqi mənada reallaşması üçün bir qulun Allahı ad və sifətlərində birlemesi lazımdır.
Allahı ad və sifətlərində birlemenin mənası isə budur : Allahın, ən gözəl ad və sifətlərin sahibi olduğuna … Bütün kamal sifətlərlə muttasıf olduğuna … Nöqsan sifətlərdən münəzzəh olduğuna ... ONun, ad və sifətləri ilə yaradılmışların hamısından ayrıldığına və tək olduğuna qəti olaraq iman etmək deməkdir.
Bu tövhid budağı ; - adından da müəyyən olduğu kimi - Allahu Təalanın öz nəfsi üçün isbat etdiyi və Rəsulullah s.ə.vin Allah üçün isbat etdiyi gözəl adları və uca sifətləri bildirən bir tövhid budağıdır….. Bu ad və sifətləri Kitab və Sünnədə gəldiyi kimi sözük və mənalarını təhrif etmədən, necə və nə qədərliyini araşdırmadan və yaradılmışların ad və sifətlərinə bənzətmədən olduğu kimi qəbul edib onlara eləcə iman etmək lazımdır.
Qiymətli Müsəlmanlar ! zikri keçən bu tərifdə də izah edildiyi kimi ad və sifətlər tövhidi üç əsas üzərinə bina edilmişdir. Bunlar :
1 - Allahı məxluqata bənzətməmək və ONU bütün nöqsan sifətlərdən tənzih etmək.
2 - Kitab və Sünnədə sabit olan ad və sifətlərə çox etmədən, nöqsanlaşdırmadan, təhrif və ləğv etmədən iman etmək.
3 - Bu sifətlərin mahiyyətini idrak etmə arzusunu tərk etmək və bu əsaslardan çölə çıxmamaq … Kim bu sərhədləri aşsa, Rəbbini bu mövzuda haqqıyla birlememiş və ad və sifətlər tövhidini reallaşdırmamış olar.
Birinci əsasla əlaqəli tövhidin reallaşdırılması və dəlilləri :
Bu mövzuda tövhidi reallaşdırmaq ; Allahın sifətlərindən hər hansı bir sifətin, məxluqatın sifətlərinə bənzəmədiyini söyləmək və Allahı ondan tənzih etməkdir….. Rəbbimiz belə buyurmaqdadır :
" Onun bənzəri heç bir şey yoxdur...... " (Şura /11)
" Heç bir şey Onun tayı olmamışdır... " (İxlas / 4)
" Allaha məsəllər verməyə - yəni bir sıra bənzərlər ortaya çıxararaq Allahı onlara bənzətməyə və ONU, qaçdığınız ortaqlarla müqayisə etməyə - cəhd etməyin.." (Nəhl / 74)
Yenə bu tövhid əsasına, Allahın özünü vasfettiği və Rəsulunun Rəbbini vasfettiği uca sifətləri pozan hər şeydən Allahı tənzih etmək də girər…. Allahı ad və sifətlərində birleyen bir müsəlman Onu əşden, ortaqdan, bənzərdən, köməkçidən və tənzih etməsi də lazımdır.
Eyni zamanda özünə iman etdiyi Rəbbisini yuxu, acizlik, yorğunluq, ölüm, cəhalət, zülm, qəflət, unutma kimi nöqsan sifətlərdən də tənzih etməsi lazımdır.
İkinci əsasla əlaqəli tövhidin reallaşması və dəlilləri :
Quran və səhih Sünnədə sabit olan Allahın ad və sifətləriylə kifayətlənib, bu qaynaqların xaricində zikr edilən ad və sifətləri Allaha izafə etməmək lazımdır.
Şübhəsiz ki Allahın gözəl adları və uca sifətləri eşitmə və nəql yoluyla əldə edilər ; rəy və içtihat yolu ilə əsla əldə edilə bilməz….. Allahu Təala öz nəfsini hansı adlarla adlandırdı və hansı sifətlərlə də öz nəfsini sifətləndirdi isə, o ad və sifətlərlə Allahı adlandırma və sifətləndirmə məcburiyyətindəyik…. Onlara bir şeylər əlavə etməmək və onlardan bir şeylər çıxarmamaq lazımdır.
Yəni Allahın bu mövzuda qoyduğu sərhədi ifrat və ya təfrit yoluyla aşmamak lazımdır… Çünki Allahu Təala öz ad və sifətlərini hər kəsdən daha yaxşı bilər….. Rəbbimiz bu mövzuda belə buyurar :
" Də ki, sizmi daha yaxşı bilərsiniz yoxsa Allahmı ?...... " (Bəqərə / 140)
وَلِلّهِ الأَسْمَاء الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُواْ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَآئِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ
" Ən gözəl adlar Allahındır. O halda ONA o gözəl adlarla dua edin. Onun adları haqqında əyri yola gedənləri buraxın. Onlar etmekte olduqlarının cəzasını çəkəcəklərdir." (Əraf /180)
Şübhəsiz ki Allahu Təala öz nəfsini hər kəsdən daha yaxşı bilər və daha yaxşı tanıyar. ...Bununla birlikdə, doğru sözlü və düzgünlükləri təsdiq edilən peyğəmbərlər də - özlərinə vayhedilmesinden ötəri - Allahın ad və sifətlərini ən yaxşı bilən kəslərdir.
İmam Əhməd r.ə h"ın də dediyi kimi : Allahın özünü sifətləndirməsinin xaricində və Rəsulullahın Rəbbini sıfatlamasının xaricində Allahu Təala əsla sifətləndirilməz…. Bu barədə Quranın və səhih sünnənin xaricinə çıxmaq doğru deyil. ...(Er-Ravdatun Nediyye fi Şərhi Əqidə idi'- Vasıtiyye : s / 22.)
Buxarinin müəllimi Nuaym min Hammad isə belə deməkdədir : Allahı məxluqatına bənzədən küfrə girər…ONun öz nəfsi üçün vasfettiği sifətləri inkar edən də küfrə girər.. Allah və Rəsulunun Allahı sifətlamasında ONU məxluqata bənzətmə yoxdur.(Er-Ravdatun Nediyye fi Şərhi Əqidə idi'-Vasıtiyye :s / 22.)
İşdə bu əsas gərəyi hər qul, Kitab və səhih sünnədə zikr edilən ad və sifətlərə inanması ; onları Ərəb dilindəki açıq mənaları üzrə qəbul etməsi ; onları öz mənaları xaricinə çıxardaraq təhrif və tətil etməməsi lazımdır.
Üçüncü əsasla əlaqəli tövhidin reallaşması və dəlilləri :
Kitab və səhih sünnədə zikr edilən gözəl ad və uca sifətlərə onların keyfiyyətini soruşmadan, künhünü araşdırmadan iman etmək bir qula lazımlı olan şeydir.... Çünki bu sifətlərdən hər hansı bir sifətin keyfiyyətini bilmək o sifətin sahibi şəxsin keyfiyyətini bilməklə əlaqəlidir. Şübhəsiz ki sifətlər, sifətlənənlərin müxtəlifliyinə görə dəyişiklik ifadə edər. Allahın şəxsinə gəlincə ONun keyfiyyəti və künhünden sual olmaz, onları anlamağa - Allah bildirmədikcə - yol yoxdur. Bu səbəblə sələf imamları Allahın " İstivə" sifətinin keyfiyyəti soruşulduğu zaman belə deyirdilər : İstivə məlumdur - yəni mənası bilinər - keyfiyyəti isə naməlum. Ona iman etmək vacib, keyfiyyəti ilə əlaqəli sual soruşmaqsa bidətdir.
Qiymətli qardaşlarım ! görüldüyü kimi sələf, sifətlərdə keyfiyyətin məlum olmadığını və keyfiyyət haqqında sual soruşmanın da bidət olduğunu ifadə etmişlər…. Bu mövzu da bu nöqtəni unutmamaq lazımdır ki ; sifət sifətlənənin feri olub ona tabedir…. Allahın şəxsinin keyfiyyətini bilməyən bir kimsə bizdən Allahın kəlam sifətinin, eşitmə sifətinin, istivə sifətinin, dünya səmasına enmə kimi sifətlərinin keyfiyyətini soruşmağa haqqı yoxdur.
Bir kimsənin Allahın kamal sifətlərlə sifətlənmiş, onların sabit bir həqiqət olduğuna ; ONA heç bir şeyin bərabər olmadığına etiqad etməsi; Allahın eşitməsi, görməsi, danışması, istivə, əli dünya səmasına enişi kimi sifətlərin də şəxsi kimi sabit bir həqiqət olduğuna inanması deməkdir.
Allahın eşitməsi həqiqi olaraq vardır, məxluqatın eşitmə orqanlarına əsla bənzəməz…. Allahın gözü də belədir. ONun həqiqi basar sifəti vardır. Məxluqatın gözünə əsla bənzəməz, keyfiyyətini də biz bilmərik, onu ancaq Allah bilər…. Xülasə Allahın digər bütün sifətlərini də eynilə belə anlamaq məcburiyyətindəyik..
Qiymətli qardaşlarım ! bura qədər izah etməyə çalışdığımız ad və sifətlər tövhidin də müsəlmanın diqqət yetirməsi lazım olan bir neçə əhəmiyyətli xüsus vardır…. Bunlar Şunlardır :
1 - Təşbeh - bənzətmə - : Bir müsəlman, Yəhudilərin, Xristianların və Məkkəli müşriklərin etdiyi kimi ; Uzeyr ə.s üçün Allahın oğulu …. İsa ə.s üçün Allahın oğulu …. Mələklər Allahın qızlarıdır deyərək belə bir pozğunluğa əsla düşməməlidir.
Bununla birlikdə əhli təşbehin etdiyi kimi ; Allahın üzü məxluqatın üzü kimidir ..Allahın gözü məxluqatın gözü kimidir … Allahın əli məxluqatın əli kimidir ..Allahın nuzulü məxluqatın nuzulü kimidir.. və ya Allahın İstivəsı məxluqatın İstivəsı kimidir …deməməli və təşbehdən qətiliklə qaçınmalıdır..Allahu Təala bu barədə belə buyurmaqdadır :
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ
".ONun mislisi kimi heç bir şey yoxdur. O eşidəndir, görəndir." (Şura /11)
" ONA bənzər həç bir şey yoxdur " sözündə təşbeh və bənzərliyi rədd etmə ……" O EŞİDƏNDİR, GÖRƏNDİR " sözündə də ilhad və tətili rədd etmə vardır.
2 - Təhrif - pozmaq və dəyişdirmək - : Bir müsəlmanın diqqət yetirəcəyi xüsuslardan biri də ; ad və sifətləri təhrif etməməkdir…
Yəni Allaha aid ad və sifətlərin lafızlarını dəyişdirəcək şəkildə bir hərf əlavə edərək və ya azaldaraq təhrif etməməsi …. bəzi bidətçilərin tevil adını verdikləri aldatma üsuluyla sözüklərin mənalarını dəyişdirərək təhrif etməməsi ….. və onlara lüğətdə istifadə edilməmiş fasit mənalar yükləməmesi lazımdır….
Məsələn : Allahın vəchini, Onun şəxsiylə şərh etmək, istivə sifətini zəbt ilə tevil etmək, Əl sifətini qüdrəti olaraq tevil etmək, fasit tevillər və təhriflərdir…. Bu səbəbdən bəsirətli bir Müsəlman bu kimi çirkin şeylərdən uzaq dayanması lazımdır.
3 - Tətil - ləğv etmək - : Yəni İlahi sifətləri nefyedib, Allahın şəxsində elə bir sifətin varlığını inkar etməkdir…. Digər bir ifadəylə ; Allahın ad və sifətləri olduğunu rədd edərək, o sifətlərin müqəddəs və mükəmməlliyini qəbul etməməkdir…. Müsəlmanın bu kimi vəziyyətlərdən də uzaq dayanması lazımdır.
4 - Tekyif - keyfiyyət, necəlik və hal - : Bu da Allahu azze və celle"nin sifətləri mövzusunda çirkin bir yanaşmadır…… Yəni sifətlərin keyfiyyətini təyin edərək künhünü iddia etməkdir.
Qiymətli qardaşlarım ! Müsəlman, Quran və səhih sünnədə zikr edilən gözəl adları və uca sifətləri təşbeh, təhrif, tətil və tekyif etmədən zahiri üzrə götürüb qəbul etmə məcburiyyətindədir…. Unutmayalımki bu üsul ; sələfi salehinin yoludur.
İmam Şövqəni bu barədə belə deyər : Sifətlər mövzusunda səhabə, təbiin və tebe-i təbiindən ibarət olan sələfin yolu : Sifətləri zahir mənaları üzrə təhrifsiz, şərhsiz, təşbehsiz və tətilsiz qəbul etməkdir. Səhabələr özlərinə sifətlərlə əlaqədar bir şey soruşulduğunda onunla əlaqədar dəlili oxuyur, " dedi ki, demiş ki " kimi sözlərdən imtina edirlər idi.
Və yenə ; Allah və Rəsulu belə buyurdu, onun qeyri bir şey bilmiyoruq. Bilmədiyimiz xüsuslarda danışaraq külfət altına girmərik deyirdilər. Bu fəzilətli əsrlərdə sifətlərlə əlaqədar müsəlmanların əqidəsi bir idi və hər kəs eyni əqidəyə sahib idi. Onların məşğuliyyətləri, Allahın özlərinə məşğul olmalarını əmr etdiyi şeylər idi. Bunlar isə : İman və tövhidin bütün qisimlərini öyrənib yerinə yetirmək, namaz qılmaq, zəkat vermək, oruc tutmaq, həccə getmək, cihad etmək, infak etmək, faydalı elm tələb etmək, insanlara haqqı öyrətmək, cənnəti qazanmağı tələb edən və atəşdən qurtuluşu təmin edən şeyləri muhafaza etmək, əmri bilmaruf və nəhyi xatırlanıl münkər etməkdir.
Səhabələr bunun xaricində Allahın mükəlləf etmədiyi şeylərlə meşgul olmurdular. Din onların zamanında saf olub bidətlərlə bulanmamıştı. "
ULUHİYET TÖVHİDİ
Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Tövhidin ikinci qisimi isə Üluhiyyət tövhididir. Üluhiyyət tövhidinin mənası isə : Allahın gerçək ilah olduğuna, ONdan qeyri gerçək ilah olmadığına qəti etiqad etmək və ibadətlərlə Onu birlemektir.
Yəni ; la mə'buda bi haqqın illəllah ….. Allahdan başqa özünə ibadət ediləcək həqiqi ma'bud yoxdur.
Qiymətli qardaşlarım İlah sözü ma'but mənasını verməkdədir. Məbud sözü isə dilimizdə ; özünə boyun əyilən, qulluq olunan varlıq deməkdir.
İbadət sözü isə lüğətdə bağlanmaq, zəlil olmaq və boyun bükmək mənalarını verməkdədir.
Üluhiyyət tövhidi, açıq olsun gizli olsun bütün ibadət növlərini yalnız və yalnız Allaha xas etmək üzrə bina edilmişdir... Bu səbəbdən ibadət adı altında zikr edilən heç bir şey ONdan başqasına edilə bilməz.
Allaha haqqıyla iman edən bir adam yalnız ONA ibadət edər, ONdan başqasına əsla ibadət etməz…. Bəhsini etdiyimiz bu tövhid, əslində digər bütün tövhid növlərini də içərisinə götürər…. Yəni Üluhiyyət tövhidi, rububıyet tövhidini, ad və sifətləri tövhidini də qapsamma götürər.
Bir qulun Rəbbisini rububıyet tövhidində birlemesi, onun Allahı üluhiyyət tövhidində də birlemesi demək değildir...Kişi rububıyet əlaqəli sifətlərini təsdiq etdiyi varlığa ibadət etmir ola bilər.. Ad və sifətlər tövhidi də digər tövhid növlərini şumulünə götürməz… Lakin Allahı üluhiyyət mövzusunda birleyen bir qul, ibadətə yalnız Allahın layiq olduğunu, ONdan başqasının ibadətə layiq olmadığını ; aləmlərin Rəbbinin Allah olduğunu, ONun gözəl adları və uca sifətləri olduğunu təsdiq edər.
İşdə bunun üçündür ki lə İlahə İlləllah bütün tövhid növlərini içərisinə götürməkdədir….
Qiymətli Müsəlmanlar ! Bilindiyi kimi lə İlahə İlləllahın ilk ağla gələn mənası, Allahın rububiyeti və ad və sifətlərindəki tövhidini ehtiva edən üluhiyyət tövhididir…. Bu səbəbdən üluhiyyət tövhidi dinin başı və sonu qəbul edilmiş və məxluqat da bu tövhid üçün yaradılmışdır……. Allahu Təala bu mövzuda belə buyurmaqdadır :
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
" Mən Cinləri və insanları yalnız və yalnız mənə qulluq etsinlər deyə yaratdım. "(Zəriyet /56)
‘’. وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً ‘’
" Allaha ibadət edin və ONA heç bir şeyi ortaq qaçmayın " (Nisə /36)
Şeyhul İslam İbni Teymiyye tövhidin bu qisimi ilə əlaqəli bunları söyləmektedir :
Bu tövhid, muvahhid və müşriği bir-birindən ayıran, dünya və ahırədddə adamı məsud və ya bədbəxt edən tövhiddir. Üluhiyyət tövhidini yerinə yetirməyən muvahhid deyil müşrikdir.
İnsanlığın yaradılış məqsədi, Rəsulların göndəriliş səbəbi, kitabların indiriliş səbəbi bu tövhiddir…. Allahın qullarına göndərdiyi hər Rəsulun dəvəti işdə bu tövhidə olmuşdur… Rəbbimiz bu mövzu da belə buyurar :
وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ
" Səndən əvvəl heç bir Peyğəmbər göndərmədik ki ona " məndən başqa ilah yoxdur ; beləliklə mənə ibadət edin " deyə vəhy etmiş olmayaq. " (Ənbiya /25)
وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ ".
" Biz hər ümmətə, tək Allaha ibadət edin, tağutdan da çəkinin deyə bir Peyğəmbər göndərmişik……… " ( Nəhl / 36)
" … Allah Elçisi s.ə.v isə bir hədisi şəriflərində belə buyurmaqdadır : Qiyamətə yaxın qılıncla göndərildim. Ta ki , ortağı olmayan tək Allaha ibadət edilsin. Ruzim, mizrağımın kölgəsində qılındı. Əmrinə qarşı gələnlər üçün isə zillət və alçaq vardır. Hər kim bir qövmə bənzərsə, o onlardandır. ( Əhməd ibn hənbel /2/50/92 )
Allahu Təala bizə Nuh, Hud, Saleh, Şuayb və digər rəsulların - Allahın səlamı üzərlərinə olsun - cəmiyyətlərini bu tövhidə çağırdıqlarını bir çox Ayəsində bildirməkdədir.
" Ad qövmünə qardaşları Hudu göndərdik " (Hud / 50)
" Səmud qövmünə də qardaşları Salehi göndərdik " (Hud / 61)
" Medyene də qardaşları Şuaybı göndərdik " (Hud / 84)
Bunların hamısı da qövmlərinə bunu söylədilər :
" Allaha qulluq edin, sizin üçün ONdan başqa heç bir ilah yoxdur. " (Mu"minun / 23.Əraf /46. Hud /61)
Bu tövhid İslam dininin həqiqətidir…. Yəni " Lə İlahə İlləllah Muhammed"en Rəsulullah " bu dinin əsaslarından ilk əsas olmaqdadır.
" … Rəsulullah sallallahu əleyhi və səlləm belə buyurmuşdur : İslam beş əsas üzrə bina edilmişdir. Allah"tan başqa ilah olmadığına, Muhammed"in Allahın Rəsulu olduğuna şahidlik etmək, Namazı etmək, Zəkatı vermək, Ramazan orucunu tutmaq və Beytullahı həcc-etmektir. " (Buxari /8 .Müslim .45/2 )
Qiymətli qardaşlarım ! Üluhiyyət mövzusunda Allahın birlənməsi demək ; qulun bütün ibadət növ və şəkilləriylə yalnız və yalnız Allaha yönəlməsi, ibadətlərində Allaha qarşı ixlaslı və səmimi olması mənasını verməkdədir…. Daha açıq və dəqiq bir ifadəylə belə sıralaya bilərik :
Birinci olaraq ; Adam Allahı sevərkən ixlaslı və səmimi olacaq … ONA başqalarını əş və ortaq əldə etməyəcək … Allahı sevər kimi bir başqa şeyi sevmeyecek….. Rəbbimiz kərim kitabında belə buyurmaqdadır :
" İnsanlardan bəziləri Allahdan başqa əşler əldə edərlər və AlIahı sevər kimi onları sevərlər...... " (Bəqərə / 165)
Bilindiyi kimi tövbənin xaricində Allahın bağışlamayacağı böyük şirk ; qulun Allahdan başqa əşler əldə edib, onları AIlahı sevər kimi sevməsidir.
İnsanın öz nəfsini, atasını, uşaqlarını və ən yaxınları olan kimsələri sevmə üzrə yaradıldığı göz qarşısında saxlanılsa, bu mənada Allaha ixlasla qulluq, fitrəti dəyişdirib sevgiləri yox etmək deyil, - ki bu fitri xüsusiyyəti əsla dəyişdirə bilməzsiniz - Allah sevgisini onlara seçməyi lazımlı edər….. Və sevgini də davamlı Allaha itaət mənasında dəyərləndeyərmək lazımdır.
Ayə və hədislərdə iman edənlərdən istənən şey ; hər şeyə sevgidən haqqını verəcək amma, Allahın sevgisini qabaqda və hər şeyin üstündə tutacaq.
Hətta lazım olsa hər şeyi Allahın sevgisi üçün fəda edəcək və seçilən Allahın sevgisi olacaq… Allahu Təala ; keçici və sadə dünyəvi dəyərləri özünün və Rəsulunun sevgisindən üstün görüb onları seçən kəsləri təhdid etmiş və kərim kitabında belə buyurmuşdur :
" Də ki : Əgər atalarınız, oğullarınız, qardaşlarınız, hısım və qohumlarınız, qazandığınız mallar, kesada uğramasından qorxduğunuz ticaretiniz, xoşlandığınız məskənlər, sizə Allahdan, Rəsulundan və ONun yolunda cihad etməkdən daha sevimli gəlir isə, o halda Allahın əmri gələnə qədər gözləyin. Allah fasiqlər birliyini doğru yola çatdırmaz. " (Tövbə /24)
İkinci olaraq : Allahu Təalanın duada, təvəkkül mövzusunda, qorxu və ümid etmə də və yalnız Allahın edə biləcəyi başqasının edə bilməyəcəyi xüsuslarda da birlənməsi şərtdir….. Bu barədə Allahu Azze və Celle belə buyurmaqdadır :
" Allahdan başqa sənə nə fayda nə də zərər verə bilməyəcək olan şeylərə yalvarma. Əgər belə etsən o təqdirdə sən şübhəsiz zalımlardan olarsan. " (Yunus /106)
" ..Əgər həqiqətən iman etmiş kəslər sinizsə Allaha güvənin. " (Maidə /23)
" ONA ibadət et və yalnız ONA təvəkkül et ! " (Hud /123)
" Allaha təvəkkül et, Allah sənə vəkil olaraq yetər ! " (Əhzab / 3)
Üçüncü olaraq : Qul yalnız Allahdan qorxaraq, bu mövzudakı ibadətiylə də Allahı birleyecek….
Kim varlıqlardan hər hansı bir şeyin öz diləməsi və gücüylə zərər verəcəyinə inanar və ondan qorxaraq çəkinsə, qorxduğu o varlığı Allaha ortaq qaçmış olar…. Rəbbimiz bu mövzuda da belə buyurar :
" .Yalnız məndən qorxun. " ( Bəqərə / 40)
" Ey iman edənlər ! əgər həqiqətən inanan kəslər sinizsə Allahdan qorxun "(Bəqərə / 278)
" Allah buyurmuşdur ki ; iki ilah əldə etməyin. O yalnız tək bir ilahdır. Beləliklə yalnız məndən qorxun. " (Nəhl /51)
" Əgər Allah sənə bir zərər toxundursa onu yenə ONdan başqa qaldıracaq yoxdur. Və yenə əgər sənin haqqında bir xeyr diləsə, ONun kərəmini geri çevirəcək də yoxdur. Xeyirini qullarından dilədiğine verər. O bağışlayan əsirgəyəndir. " (Yunus / 107)
Dördüncü olaraq : Namaz, zəkat, oruc, təvaf kimi bütün bədəni və maliyyə ibadətlərlə və qula lazımlı olan əhd, istiğfar, dua, təkbir, təsbeh, təhlil kimi kavli ibadətlərlə Allahı birlemek lazımdır…. Rəbbimiz bu mövzuda da belə buyurmaqdadır :
" Də ki : Mənim namazım, qurbanım, həyatım və ölümüm həmişə aləmlərin Rəbbi Allah üçündür. Onun ortağı yoxdur. Mənə belə əmr olundu və mən müsəlmanların ilkiyəm. " (Ənam /162/163)
Xülasə qiymətli qardaşlarım ! bu və bənzəri ibadətlərin hamısı Allaha hastır və ONA edilməsi vacibdir…. Bir kimsə bu ibadətləri və ya onlardan hər hansı bir ibadəti Allahdan başqasına etsə, o ibadətində başqasını Allaha ortaq qaçmış olar….. Rəbbimiz belə buyurar :
" Allah özünə ortaq qaçılmasını əsla bağışlamaz, bundan başqasını dilədiyinə bağışlayar. Allaha ortaq qaçan həqiqətən böyük bir günah işləmişdir. " (Nisa /48)
Qiymətli qardaşlarım ! mövzunun bu hissəsini bitirmədən əvvəl, qorxu xüsusiyyəti ilə əlaqəli əhəmiyyətli bir nöqtəyə işeret etmək istəyərəm ;
O da budur ; İbadət sinifindən sayılan qorxu ilə fitri olan qorxunu bir-birinə katışdırmamak lazımdır.
İbadət sinifindən sayılan qorxu ; yalnız Allahdan olub bir başqa varlıqdan olmamasıdır….. Bunun daha açıq mənası isə : Bir qulun, gücü və iradəsiylə zərər verməyə qədr olan tək varlığın yalnız Allah olduğuna etiqad etməsidir.
Bununla birlikdə ; Allah diləmədiyi müddətcə bir varlığın bir başqa yaratıqə nə fayda nə də zərər verə bilməyəcəyinə inanmasıdır.
Ancaq Allahu Təala məxluqatından birini digərinə bir zərər toxunmada səbəb və vasitə etsə bu müstəsnadır.
Fitri qorxuya gəlincə o da budur ; Vəhşi heyvanın hücumunda və ya öldürücü bir silahın özünə istiqamətləndirildiyində və ya bənzəri bir vəziyyətlə qarşı-qarşıya gəldiyində ürəyində meydana gələn qeyri əxtiyəri narahatlıqıdır….. Bu şəkildəki qorxu, adamın tövhidinə zərər verməz. Çünki bu fitri bir hadisədir, Allah qullarını bu hal üzrə yaratmışdır.
Burada diqqət yetirilməsi lazım olan xüsus budur; Bu qorxu - tədbir görməklə birlikdə - adamın mükəlləfiyyətindən heç bir şeyi tərk etməsini tələb etməz.
Tövhidin ikinci qisimi isə Üluhiyyət tövhididir. Üluhiyyət tövhidinin mənası isə : Allahın gerçək ilah olduğuna, ONdan qeyri gerçək ilah olmadığına qəti etiqad etmək və ibadətlərlə Onu birlemektir.
Yəni ; la mə'buda bi haqqın illəllah ….. Allahdan başqa özünə ibadət ediləcək həqiqi ma'bud yoxdur.
Qiymətli qardaşlarım İlah sözü ma'but mənasını verməkdədir. Məbud sözü isə dilimizdə ; özünə boyun əyilən, qulluq olunan varlıq deməkdir.
İbadət sözü isə lüğətdə bağlanmaq, zəlil olmaq və boyun bükmək mənalarını verməkdədir.
Üluhiyyət tövhidi, açıq olsun gizli olsun bütün ibadət növlərini yalnız və yalnız Allaha xas etmək üzrə bina edilmişdir... Bu səbəbdən ibadət adı altında zikr edilən heç bir şey ONdan başqasına edilə bilməz.
Allaha haqqıyla iman edən bir adam yalnız ONA ibadət edər, ONdan başqasına əsla ibadət etməz…. Bəhsini etdiyimiz bu tövhid, əslində digər bütün tövhid növlərini də içərisinə götürər…. Yəni Üluhiyyət tövhidi, rububıyet tövhidini, ad və sifətləri tövhidini də qapsamma götürər.
Bir qulun Rəbbisini rububıyet tövhidində birlemesi, onun Allahı üluhiyyət tövhidində də birlemesi demək değildir...Kişi rububıyet əlaqəli sifətlərini təsdiq etdiyi varlığa ibadət etmir ola bilər.. Ad və sifətlər tövhidi də digər tövhid növlərini şumulünə götürməz… Lakin Allahı üluhiyyət mövzusunda birleyen bir qul, ibadətə yalnız Allahın layiq olduğunu, ONdan başqasının ibadətə layiq olmadığını ; aləmlərin Rəbbinin Allah olduğunu, ONun gözəl adları və uca sifətləri olduğunu təsdiq edər.
İşdə bunun üçündür ki lə İlahə İlləllah bütün tövhid növlərini içərisinə götürməkdədir….
Qiymətli Müsəlmanlar ! Bilindiyi kimi lə İlahə İlləllahın ilk ağla gələn mənası, Allahın rububiyeti və ad və sifətlərindəki tövhidini ehtiva edən üluhiyyət tövhididir…. Bu səbəbdən üluhiyyət tövhidi dinin başı və sonu qəbul edilmiş və məxluqat da bu tövhid üçün yaradılmışdır……. Allahu Təala bu mövzuda belə buyurmaqdadır :
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
" Mən Cinləri və insanları yalnız və yalnız mənə qulluq etsinlər deyə yaratdım. "(Zəriyet /56)
‘’. وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً ‘’
" Allaha ibadət edin və ONA heç bir şeyi ortaq qaçmayın " (Nisə /36)
Şeyhul İslam İbni Teymiyye tövhidin bu qisimi ilə əlaqəli bunları söyləmektedir :
Bu tövhid, muvahhid və müşriği bir-birindən ayıran, dünya və ahırədddə adamı məsud və ya bədbəxt edən tövhiddir. Üluhiyyət tövhidini yerinə yetirməyən muvahhid deyil müşrikdir.
İnsanlığın yaradılış məqsədi, Rəsulların göndəriliş səbəbi, kitabların indiriliş səbəbi bu tövhiddir…. Allahın qullarına göndərdiyi hər Rəsulun dəvəti işdə bu tövhidə olmuşdur… Rəbbimiz bu mövzu da belə buyurar :
وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ
" Səndən əvvəl heç bir Peyğəmbər göndərmədik ki ona " məndən başqa ilah yoxdur ; beləliklə mənə ibadət edin " deyə vəhy etmiş olmayaq. " (Ənbiya /25)
وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ ".
" Biz hər ümmətə, tək Allaha ibadət edin, tağutdan da çəkinin deyə bir Peyğəmbər göndərmişik……… " ( Nəhl / 36)
" … Allah Elçisi s.ə.v isə bir hədisi şəriflərində belə buyurmaqdadır : Qiyamətə yaxın qılıncla göndərildim. Ta ki , ortağı olmayan tək Allaha ibadət edilsin. Ruzim, mizrağımın kölgəsində qılındı. Əmrinə qarşı gələnlər üçün isə zillət və alçaq vardır. Hər kim bir qövmə bənzərsə, o onlardandır. ( Əhməd ibn hənbel /2/50/92 )
Allahu Təala bizə Nuh, Hud, Saleh, Şuayb və digər rəsulların - Allahın səlamı üzərlərinə olsun - cəmiyyətlərini bu tövhidə çağırdıqlarını bir çox Ayəsində bildirməkdədir.
" Ad qövmünə qardaşları Hudu göndərdik " (Hud / 50)
" Səmud qövmünə də qardaşları Salehi göndərdik " (Hud / 61)
" Medyene də qardaşları Şuaybı göndərdik " (Hud / 84)
Bunların hamısı da qövmlərinə bunu söylədilər :
" Allaha qulluq edin, sizin üçün ONdan başqa heç bir ilah yoxdur. " (Mu"minun / 23.Əraf /46. Hud /61)
Bu tövhid İslam dininin həqiqətidir…. Yəni " Lə İlahə İlləllah Muhammed"en Rəsulullah " bu dinin əsaslarından ilk əsas olmaqdadır.
" … Rəsulullah sallallahu əleyhi və səlləm belə buyurmuşdur : İslam beş əsas üzrə bina edilmişdir. Allah"tan başqa ilah olmadığına, Muhammed"in Allahın Rəsulu olduğuna şahidlik etmək, Namazı etmək, Zəkatı vermək, Ramazan orucunu tutmaq və Beytullahı həcc-etmektir. " (Buxari /8 .Müslim .45/2 )
Qiymətli qardaşlarım ! Üluhiyyət mövzusunda Allahın birlənməsi demək ; qulun bütün ibadət növ və şəkilləriylə yalnız və yalnız Allaha yönəlməsi, ibadətlərində Allaha qarşı ixlaslı və səmimi olması mənasını verməkdədir…. Daha açıq və dəqiq bir ifadəylə belə sıralaya bilərik :
Birinci olaraq ; Adam Allahı sevərkən ixlaslı və səmimi olacaq … ONA başqalarını əş və ortaq əldə etməyəcək … Allahı sevər kimi bir başqa şeyi sevmeyecek….. Rəbbimiz kərim kitabında belə buyurmaqdadır :
" İnsanlardan bəziləri Allahdan başqa əşler əldə edərlər və AlIahı sevər kimi onları sevərlər...... " (Bəqərə / 165)
Bilindiyi kimi tövbənin xaricində Allahın bağışlamayacağı böyük şirk ; qulun Allahdan başqa əşler əldə edib, onları AIlahı sevər kimi sevməsidir.
İnsanın öz nəfsini, atasını, uşaqlarını və ən yaxınları olan kimsələri sevmə üzrə yaradıldığı göz qarşısında saxlanılsa, bu mənada Allaha ixlasla qulluq, fitrəti dəyişdirib sevgiləri yox etmək deyil, - ki bu fitri xüsusiyyəti əsla dəyişdirə bilməzsiniz - Allah sevgisini onlara seçməyi lazımlı edər….. Və sevgini də davamlı Allaha itaət mənasında dəyərləndeyərmək lazımdır.
Ayə və hədislərdə iman edənlərdən istənən şey ; hər şeyə sevgidən haqqını verəcək amma, Allahın sevgisini qabaqda və hər şeyin üstündə tutacaq.
Hətta lazım olsa hər şeyi Allahın sevgisi üçün fəda edəcək və seçilən Allahın sevgisi olacaq… Allahu Təala ; keçici və sadə dünyəvi dəyərləri özünün və Rəsulunun sevgisindən üstün görüb onları seçən kəsləri təhdid etmiş və kərim kitabında belə buyurmuşdur :
" Də ki : Əgər atalarınız, oğullarınız, qardaşlarınız, hısım və qohumlarınız, qazandığınız mallar, kesada uğramasından qorxduğunuz ticaretiniz, xoşlandığınız məskənlər, sizə Allahdan, Rəsulundan və ONun yolunda cihad etməkdən daha sevimli gəlir isə, o halda Allahın əmri gələnə qədər gözləyin. Allah fasiqlər birliyini doğru yola çatdırmaz. " (Tövbə /24)
İkinci olaraq : Allahu Təalanın duada, təvəkkül mövzusunda, qorxu və ümid etmə də və yalnız Allahın edə biləcəyi başqasının edə bilməyəcəyi xüsuslarda da birlənməsi şərtdir….. Bu barədə Allahu Azze və Celle belə buyurmaqdadır :
" Allahdan başqa sənə nə fayda nə də zərər verə bilməyəcək olan şeylərə yalvarma. Əgər belə etsən o təqdirdə sən şübhəsiz zalımlardan olarsan. " (Yunus /106)
" ..Əgər həqiqətən iman etmiş kəslər sinizsə Allaha güvənin. " (Maidə /23)
" ONA ibadət et və yalnız ONA təvəkkül et ! " (Hud /123)
" Allaha təvəkkül et, Allah sənə vəkil olaraq yetər ! " (Əhzab / 3)
Üçüncü olaraq : Qul yalnız Allahdan qorxaraq, bu mövzudakı ibadətiylə də Allahı birleyecek….
Kim varlıqlardan hər hansı bir şeyin öz diləməsi və gücüylə zərər verəcəyinə inanar və ondan qorxaraq çəkinsə, qorxduğu o varlığı Allaha ortaq qaçmış olar…. Rəbbimiz bu mövzuda da belə buyurar :
" .Yalnız məndən qorxun. " ( Bəqərə / 40)
" Ey iman edənlər ! əgər həqiqətən inanan kəslər sinizsə Allahdan qorxun "(Bəqərə / 278)
" Allah buyurmuşdur ki ; iki ilah əldə etməyin. O yalnız tək bir ilahdır. Beləliklə yalnız məndən qorxun. " (Nəhl /51)
" Əgər Allah sənə bir zərər toxundursa onu yenə ONdan başqa qaldıracaq yoxdur. Və yenə əgər sənin haqqında bir xeyr diləsə, ONun kərəmini geri çevirəcək də yoxdur. Xeyirini qullarından dilədiğine verər. O bağışlayan əsirgəyəndir. " (Yunus / 107)
Dördüncü olaraq : Namaz, zəkat, oruc, təvaf kimi bütün bədəni və maliyyə ibadətlərlə və qula lazımlı olan əhd, istiğfar, dua, təkbir, təsbeh, təhlil kimi kavli ibadətlərlə Allahı birlemek lazımdır…. Rəbbimiz bu mövzuda da belə buyurmaqdadır :
" Də ki : Mənim namazım, qurbanım, həyatım və ölümüm həmişə aləmlərin Rəbbi Allah üçündür. Onun ortağı yoxdur. Mənə belə əmr olundu və mən müsəlmanların ilkiyəm. " (Ənam /162/163)
Xülasə qiymətli qardaşlarım ! bu və bənzəri ibadətlərin hamısı Allaha hastır və ONA edilməsi vacibdir…. Bir kimsə bu ibadətləri və ya onlardan hər hansı bir ibadəti Allahdan başqasına etsə, o ibadətində başqasını Allaha ortaq qaçmış olar….. Rəbbimiz belə buyurar :
" Allah özünə ortaq qaçılmasını əsla bağışlamaz, bundan başqasını dilədiyinə bağışlayar. Allaha ortaq qaçan həqiqətən böyük bir günah işləmişdir. " (Nisa /48)
Qiymətli qardaşlarım ! mövzunun bu hissəsini bitirmədən əvvəl, qorxu xüsusiyyəti ilə əlaqəli əhəmiyyətli bir nöqtəyə işeret etmək istəyərəm ;
O da budur ; İbadət sinifindən sayılan qorxu ilə fitri olan qorxunu bir-birinə katışdırmamak lazımdır.
İbadət sinifindən sayılan qorxu ; yalnız Allahdan olub bir başqa varlıqdan olmamasıdır….. Bunun daha açıq mənası isə : Bir qulun, gücü və iradəsiylə zərər verməyə qədr olan tək varlığın yalnız Allah olduğuna etiqad etməsidir.
Bununla birlikdə ; Allah diləmədiyi müddətcə bir varlığın bir başqa yaratıqə nə fayda nə də zərər verə bilməyəcəyinə inanmasıdır.
Ancaq Allahu Təala məxluqatından birini digərinə bir zərər toxunmada səbəb və vasitə etsə bu müstəsnadır.
Fitri qorxuya gəlincə o da budur ; Vəhşi heyvanın hücumunda və ya öldürücü bir silahın özünə istiqamətləndirildiyində və ya bənzəri bir vəziyyətlə qarşı-qarşıya gəldiyində ürəyində meydana gələn qeyri əxtiyəri narahatlıqıdır….. Bu şəkildəki qorxu, adamın tövhidinə zərər verməz. Çünki bu fitri bir hadisədir, Allah qullarını bu hal üzrə yaratmışdır.
Burada diqqət yetirilməsi lazım olan xüsus budur; Bu qorxu - tədbir görməklə birlikdə - adamın mükəlləfiyyətindən heç bir şeyi tərk etməsini tələb etməz.
RUBUBİYET TÖVHİDİ
Bîsmilləhirrəhmanirrəhîym
Qiymətli qardaşlarım ! Allaha imanın birinci əsası rububiyet tövhididir…. Yəni bu mövzuda ONA iman edib və bu barədə ONU birlə-mektir.
Rububiyet Tövhidinin İcmalı mənası budur : Allahın hər şeyin Rəbbi olduğuna və Ondan başqa da Rəbb olmadığına etiqad etməkdir.
Rububiyet Tövhidinin təfsili mənası isə : Məxluqatı yaradan, ruzini verən, onların sahibi olub tərbiyə edən, göydən yerə qədər bütün işləri idarə edən varlıq olərək bilinməsi və birlənməsi deməkdir…
Rəbb : Rəbb sözü lüğətdə, sahib olma, tərbiyə etmə və işləri idarə etmə kimi mənalara gəlir.
Allahın məxluqatı üzərindəki rububiyeti isə ; ONun məxluqatı var edici, onların sahibi, onlara həyat verici, vəfat etdirici, fayda və zərər verici, bolluqda və darlıqda dua edənlərin duasına cavab verici, onlara gücü çatan, dilədiyinə dilədiyi qədər verən və dilədiyini də məhrum buraxan bir məbud olaraq birlənməsi deməkdir…. Yaratma ONA aid olduğu kimi əmr vermə də yalnız ONA aittir...Rabbimiz belə buyurar : " Yaxşı bilin ki, yaratma və əmr vermə ONundur..... "(Ə"rəf /54)
Bu tövhid budağına ; Allahın qədərinə iman etmək də girər. Yəni hər hadisənin Allahu təalanın məlumatı, iradəsi və qüdrəti daxilində olduğuna iman bu qisimdəndir…. Başqa bir ifadəylə söyləyəcək olsaq bu tövhidin mənası budur ;
Allahu təala bu kainatda var etmə, kainatın işlərini idarə etmə, pozma, etmə, yaşatma, öldürmə, artırma, azaltma kimi hərəkətləri edən fail olduğuna və bu hərəkətlərdə ONA heç bir varlığın ortaq olmadığına iman etməkdir.
Quran da rububiyet tövhidinin zikr edilmədiyi surə hardasa yox kimidir…. Bu tövhid budağı, digər tövhidin budaqlarına nisbətən təməl daş kimidir…. Çünki yaradan, işləri idarə edən və hər şeyin sahibi olan olan bir varlıq, ibadətlərlə boyun büküb özünə yönelinmeye tək haqq sahibi deməkdir…. Bunları ONdan başqa heç bir məxluq haqq edə bilməz..
O, həmd edilməyə, şükr edilməyə, dua edilməyə, ümid edilməyə, qorxulmağa, təvəkkül edilməyə, istənməyə və bunlar kimi bütün ibadətlərə haqqıyla layiq olan bir zatdır.
İbadətlərin ən kiçiyindən ən böyüyünə qədər hamısı, yaratma və əmr vermə haqqına sahib olan Allahındır…. Yaradan, bütün işləri idarə edən və hər şeyin sahibi olan Allah, cəlal, camal və kamal sifətlərlə sifətlənməyə haqqıyla layiq olan varlıqdır… Bu sifətlər yalnız və yalnız Aləmlərin rəbbi olan Allaha məxsusdur…. Çünki həyatı əzəli olmayan, yaradamayan və hər şeyə güc çatdıra bilməyən bir varlığın rububiyeti mümkün deyil….
Bundan ötəridir ki ; Allaha həmd etmə ,ibadət etmə, bağlanma, təslim olma kimi xüsuslardan bəhs edilərkən Quran bu tövhidi dilə gətirmişdir.
Və yenə Quranda Allahın gözəl adları və uca sifətləri izah edilərkən də rububiyet tövhidindən bəhs edilib onun şərhi edilmişdi.
Müsəlmanlar Allaha həmd mövqesində etdikləri namazlarının hər rükətində ;
" Həmd aləmlərin Rəbbi Allah üçündür. " (Fatihə : 2 ) Ayəsini oxuyarlar.
Və yenə Allaha təslim olma və Ona bağlanma mövzusunda :
" …………Də ki hidayət ancaq Allahın hidayətidir. Bizə aləmlərin Rəbbinə təslim olmamız əmr edildi. " (Ən"am : 71) Ayəsini oxuyarlar.
Allaha təvəccöh və ixlasla yönəlmə mövzusunda :
" Də ki mənim namazım, qurbanım, həyatım və ölümüm həmişə aləmlərin Rəbbi Allah üçündür. " (Ən"am : 162) Ayəsini oxuyarlar.
Allahdan başqa varlıqların vəlayətini - yəni dostluğunu - rədd edib yalnız Allahın vəlayətini qəbul edib ONA sığınma mövzusunda da :
" Də ki, göyləri və yeri yoxdan var edən, bəsləyən, lakin özü beslənməyən Allahdan başqa vəlimi əldə edim ? Mən Müsəlman olanların ilki olmaqla əmr olundum…… " (Ən"am / 14) Ayəsini oxuyarlar.
Rəbblərinə dua mövzusunda da :
" …….. Yaxşı bilin ki yaratma və əmr - vermə - ONundur. Aləmlərin Rəbbi Allah nə ucadır. Rəbbinizə yalvararaq və gizlicə dua edin, çünki 0 həddi aşanları sevməz. " (Əraf /54 .55) Ayələrini oxuyarlar.
yoldaşı və ortağı olmayan Rəbblərinə ibadət mövzusununda da :
" Ey insanlar, sizi və sizdən əvvəlkiləri yaradan Rəbbinizə qulluq edin ki qorunasınız. 0 Rəbb ki, yeri sizin üçün döşək, göyü də bina etdi. Göydən su endirdi, onunla sizə ruzi olaraq müxtəlif məhsullar çıxardı. Elə isə sizdə bilərək Allaha ortaqlar qoşmayın. " (Bəqərə /21 .22) Ayələrini oxuyarlar.
Göylərin, yerin və onların içindəkilərin yaradıcısı olan Allah, ilah və dost edilməyə, təslim olunmağa, dua edilməyə və özünə yönəlməyə tək layiq varlıqdır….
Quranı kərim Allahın, göylərə, yerə və onların içindəkilərə sahib olma və onları idarə etmə şəklində ifadə edilən rububiyetini, Onun gözəl adları və uca sifətlərini birləşdirmiş və Bəqərə surəsində belə buyurmuşdur :
" O Allah ki özündən başqa ilah yoxdur. Daim diri və varlıqlarını qoruyub güdəndir. Özünü nə bir mürgüləmə nə də yuxu tutmaz. Göylərdə və yerdə olanların hamısı ONundur. ONun icazəsi olmadan özünün qatında kim şəfaət edə bilər ? Onların önlərində və arxalarında olanı bilir.O"nun elmindən, özünün dilədiyindən başqa bir şey qavraya bilməzlər. Onun kürsüsü, göyləri və yeri örtmüşdür. Onları qorumaq özünə ağır gəlməz. 0 ucadır, böyükdür. "(Bəqərə/255)
Göyləri və yeri yaradan zat, ölməyəcək olan tək diri varlıqdır. 0 uca varlıq ki ; Qəyyimdir. - yəni qoruyub güdəndir - Alimdir. - hər şeyi haqqıyla biləndir - Xəfızdir. - ən yaxşı şəkildə güdüb mühafizə edəndir - Aliyyu'l-Ağladır. - ucaların ucasıdır.
Qiymətli qardaşlarım ! Allaha imanın birinci əsası rububiyet tövhididir…. Yəni bu mövzuda ONA iman edib və bu barədə ONU birlə-mektir.
Rububiyet Tövhidinin İcmalı mənası budur : Allahın hər şeyin Rəbbi olduğuna və Ondan başqa da Rəbb olmadığına etiqad etməkdir.
Rububiyet Tövhidinin təfsili mənası isə : Məxluqatı yaradan, ruzini verən, onların sahibi olub tərbiyə edən, göydən yerə qədər bütün işləri idarə edən varlıq olərək bilinməsi və birlənməsi deməkdir…
Rəbb : Rəbb sözü lüğətdə, sahib olma, tərbiyə etmə və işləri idarə etmə kimi mənalara gəlir.
Allahın məxluqatı üzərindəki rububiyeti isə ; ONun məxluqatı var edici, onların sahibi, onlara həyat verici, vəfat etdirici, fayda və zərər verici, bolluqda və darlıqda dua edənlərin duasına cavab verici, onlara gücü çatan, dilədiyinə dilədiyi qədər verən və dilədiyini də məhrum buraxan bir məbud olaraq birlənməsi deməkdir…. Yaratma ONA aid olduğu kimi əmr vermə də yalnız ONA aittir...Rabbimiz belə buyurar : " Yaxşı bilin ki, yaratma və əmr vermə ONundur..... "(Ə"rəf /54)
Bu tövhid budağına ; Allahın qədərinə iman etmək də girər. Yəni hər hadisənin Allahu təalanın məlumatı, iradəsi və qüdrəti daxilində olduğuna iman bu qisimdəndir…. Başqa bir ifadəylə söyləyəcək olsaq bu tövhidin mənası budur ;
Allahu təala bu kainatda var etmə, kainatın işlərini idarə etmə, pozma, etmə, yaşatma, öldürmə, artırma, azaltma kimi hərəkətləri edən fail olduğuna və bu hərəkətlərdə ONA heç bir varlığın ortaq olmadığına iman etməkdir.
Quran da rububiyet tövhidinin zikr edilmədiyi surə hardasa yox kimidir…. Bu tövhid budağı, digər tövhidin budaqlarına nisbətən təməl daş kimidir…. Çünki yaradan, işləri idarə edən və hər şeyin sahibi olan olan bir varlıq, ibadətlərlə boyun büküb özünə yönelinmeye tək haqq sahibi deməkdir…. Bunları ONdan başqa heç bir məxluq haqq edə bilməz..
O, həmd edilməyə, şükr edilməyə, dua edilməyə, ümid edilməyə, qorxulmağa, təvəkkül edilməyə, istənməyə və bunlar kimi bütün ibadətlərə haqqıyla layiq olan bir zatdır.
İbadətlərin ən kiçiyindən ən böyüyünə qədər hamısı, yaratma və əmr vermə haqqına sahib olan Allahındır…. Yaradan, bütün işləri idarə edən və hər şeyin sahibi olan Allah, cəlal, camal və kamal sifətlərlə sifətlənməyə haqqıyla layiq olan varlıqdır… Bu sifətlər yalnız və yalnız Aləmlərin rəbbi olan Allaha məxsusdur…. Çünki həyatı əzəli olmayan, yaradamayan və hər şeyə güc çatdıra bilməyən bir varlığın rububiyeti mümkün deyil….
Bundan ötəridir ki ; Allaha həmd etmə ,ibadət etmə, bağlanma, təslim olma kimi xüsuslardan bəhs edilərkən Quran bu tövhidi dilə gətirmişdir.
Və yenə Quranda Allahın gözəl adları və uca sifətləri izah edilərkən də rububiyet tövhidindən bəhs edilib onun şərhi edilmişdi.
Müsəlmanlar Allaha həmd mövqesində etdikləri namazlarının hər rükətində ;
" Həmd aləmlərin Rəbbi Allah üçündür. " (Fatihə : 2 ) Ayəsini oxuyarlar.
Və yenə Allaha təslim olma və Ona bağlanma mövzusunda :
" …………Də ki hidayət ancaq Allahın hidayətidir. Bizə aləmlərin Rəbbinə təslim olmamız əmr edildi. " (Ən"am : 71) Ayəsini oxuyarlar.
Allaha təvəccöh və ixlasla yönəlmə mövzusunda :
" Də ki mənim namazım, qurbanım, həyatım və ölümüm həmişə aləmlərin Rəbbi Allah üçündür. " (Ən"am : 162) Ayəsini oxuyarlar.
Allahdan başqa varlıqların vəlayətini - yəni dostluğunu - rədd edib yalnız Allahın vəlayətini qəbul edib ONA sığınma mövzusunda da :
" Də ki, göyləri və yeri yoxdan var edən, bəsləyən, lakin özü beslənməyən Allahdan başqa vəlimi əldə edim ? Mən Müsəlman olanların ilki olmaqla əmr olundum…… " (Ən"am / 14) Ayəsini oxuyarlar.
Rəbblərinə dua mövzusunda da :
" …….. Yaxşı bilin ki yaratma və əmr - vermə - ONundur. Aləmlərin Rəbbi Allah nə ucadır. Rəbbinizə yalvararaq və gizlicə dua edin, çünki 0 həddi aşanları sevməz. " (Əraf /54 .55) Ayələrini oxuyarlar.
yoldaşı və ortağı olmayan Rəbblərinə ibadət mövzusununda da :
" Ey insanlar, sizi və sizdən əvvəlkiləri yaradan Rəbbinizə qulluq edin ki qorunasınız. 0 Rəbb ki, yeri sizin üçün döşək, göyü də bina etdi. Göydən su endirdi, onunla sizə ruzi olaraq müxtəlif məhsullar çıxardı. Elə isə sizdə bilərək Allaha ortaqlar qoşmayın. " (Bəqərə /21 .22) Ayələrini oxuyarlar.
Göylərin, yerin və onların içindəkilərin yaradıcısı olan Allah, ilah və dost edilməyə, təslim olunmağa, dua edilməyə və özünə yönəlməyə tək layiq varlıqdır….
Quranı kərim Allahın, göylərə, yerə və onların içindəkilərə sahib olma və onları idarə etmə şəklində ifadə edilən rububiyetini, Onun gözəl adları və uca sifətlərini birləşdirmiş və Bəqərə surəsində belə buyurmuşdur :
" O Allah ki özündən başqa ilah yoxdur. Daim diri və varlıqlarını qoruyub güdəndir. Özünü nə bir mürgüləmə nə də yuxu tutmaz. Göylərdə və yerdə olanların hamısı ONundur. ONun icazəsi olmadan özünün qatında kim şəfaət edə bilər ? Onların önlərində və arxalarında olanı bilir.O"nun elmindən, özünün dilədiyindən başqa bir şey qavraya bilməzlər. Onun kürsüsü, göyləri və yeri örtmüşdür. Onları qorumaq özünə ağır gəlməz. 0 ucadır, böyükdür. "(Bəqərə/255)
Göyləri və yeri yaradan zat, ölməyəcək olan tək diri varlıqdır. 0 uca varlıq ki ; Qəyyimdir. - yəni qoruyub güdəndir - Alimdir. - hər şeyi haqqıyla biləndir - Xəfızdir. - ən yaxşı şəkildə güdüb mühafizə edəndir - Aliyyu'l-Ağladır. - ucaların ucasıdır.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)